Συμφωνία ΗΠΑ – Τουρκίας και αποφυγή της σύγκρουσης


O Τούρκος πρόεδρος Ταγίπ Ερντογάν είχε απειλήσει με στρατιωτική εισβολή στη βορειοανατολική Συρία, για να θωρακίσει τα σύνορα της χώρας του από τις κουρδικές δυνάμεις.

ΗΠΑ και Τουρκία συμφώνησαν αυτήν την εβδομάδα να δημιουργήσουν μια ουδέτερη ζώνη ασφαλείας στη βορειοανατολική Συρία, που θα επιτρέψει στην Τουρκία να προστατεύσει τα σύνορά της από τις κουρδικές δυνάμεις στη Συρία (YPG), τις οποίες θεωρεί τρομοκρατική απειλή και ταυτόχρονα να παράσχει έναν «διάδρομο ειρήνης» για τον επαναπατρισμό των προσφύγων που βρίσκονται στην Τουρκία. Στρατιωτικοί αξιωματούχοι των δύο χωρών εξέδωσαν ξεχωριστές πλην παρόμοιες ανακοινώσεις μετά τριήμερες συνομιλίες στην τουρκική πρωτεύουσα. Οι λεπτομέρειες για το εύρος της ζώνης δεν αναφέρονταν στην ανακοίνωση, ούτε πώς θα καταστεί εφικτή η αστυνόμευσή της. Ωστόσο, η συμφωνία παρουσιάστηκε από την Τουρκία ως ικανοποιητική για τα αιτήματά της. Ο Τούρκος υπουργός Αμυνας, Χουλουσί Ακάρ, είπε στα τουρκικά ΜΜΕ ότι οι συνομιλίες υπήρξαν θετικές. Υπενθυμίζεται πως ο Τούρκος πρόεδρος Ταγίπ Ερντογάν είχε απειλήσει με στρατιωτική εισβολή στη βορειοανατολική Συρία για να θωρακίσει τα σύνορα της χώρας του από τις κουρδικές δυνάμεις. Η Τουρκία αντιμετωπίζει τις δυνάμεις αυτές ως απειλή εξαιτίας των σχέσεών τους με το ΡΚΚ, που συνεχίζει τις επιχειρήσεις του κατά του τουρκικού στρατού. Εκτός από την Αγκυρα και οι ΗΠΑ έχουν χαρακτηρίσει το ΡΚΚ τρομοκρατική οργάνωση. Ο Ερντογάν έχει επίσης προτείνει μια ασφαλή ζώνη υπό τουρκικό έλεγχο που θα ανοίξει σε πολλούς Σύρους πρόσφυγες στην Τουρκία μια περιοχή στο εσωτερικό της Συρίας, η οποία θα είναι ελεύθερη από τον έλεγχο της συριακής κυβέρνησης. Οι ΗΠΑ που διαθέτουν στρατιωτικές δυνάμεις στην περιοχή και συνεργάζονται με τις κουρδικές δυνάμεις σε επιχειρήσεις κατά του Ισλαμικού Κράτους έχουν προειδοποιήσει την Τουρκία να μην αναλάβει μονομερή δράση στην περιοχή. Οι συζητήσεις έχουν επικεντρωθεί στην απόσυρση και στον αφοπλισμό των δυνάμεων στη μεθοριακή περιοχή και στο εύρος της ζώνης ασφαλείας. Οι ΗΠΑ προτιμούν μια ζώνη με πλάτος μερικά χιλιόμετρα, ενώ η Τουρκία επιθυμεί ένα διάδρομο κατά μήκος των συνόρων της με βάθος 30 και πλέον χιλιομέτρων. Η συμφωνία μοιάζει, πάντως, να έχει ως κύριο στόχο να εξασφαλίσει ότι οι τουρκικές και αμερικανικές δυνάμεις, που είναι σύμμαχες στο ΝΑΤΟ, δεν θα βρεθούν σε σύγκρουση. Οι αποστολές συμφώνησαν στην ταχεία εφαρμογή των αρχικών μέτρων προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι τουρκικές ανησυχίες και να δημιουργηθεί ένα κοινό επιχειρησιακό κέντρο στην Τουρκία που θα συντονίζει και θα διοικεί την εγκαθίδρυση της ζώνης ασφαλείας, σύμφωνα με τη σχετική ανακοίνωση της αμερικανικής πρεσβείας στην Αγκυρα.

Εν μέσω οικονομικής κρίσης και ενίσχυσης των αντιπολιτευόμενων κομμάτων, ο Ερντογάν υφίσταται αυξανόμενες πιέσεις στην πατρίδα του να αποδείξει ότι κάποιοι από τα 3,5 εκατ. Σύρους πρόσφυγες στην Τουρκία θα αρχίσουν να επιστρέφουν στα σπίτια τους. Η ανακοίνωση της Τουρκίας και των ΗΠΑ αυτήν την εβδομάδα διασκεδάζει τους φόβους μιας επικείμενης τουρκικής εισβολής στη Συρία. Ταυτόχρονα όμως θα δοκιμάσει τις σχέσεις της Ουάσιγκτον με τις κουρδικές δυνάμεις που βοήθησαν να ηττηθεί το Ισλαμικό Κράτος. Δεν είναι τυχαίο ότι η συμφωνία συνήφθη τη στιγμή που η Αγκυρα οριστικοποιούσε την ανάπτυξη στρατευμάτων κατά μήκος των νότιων συνόρων της, τα οποία μοιράζεται με τους Κούρδους της Συρίας.

Επαναπατρισμοί

Στην Τουρκία εξάλλου βρίσκονται και 200 παιδιά, τα οποία επαναπατρίστηκαν από το Ιράκ, έχοντας ζήσει επί χρόνια εκεί υπό το καθεστώς του Ισλαμικού Κράτους. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η 9χρονη Νίσα, η οποία χαμογελάει στη μνήμη του μητρικού φιλιού την τελευταία φορά που ειδώθηκαν. Μόλις ένα μήνα μετά την επιστροφή της από φυλακή του Ιράκ, όπου η μητέρα της παραμένει κρατούμενη με ισόβια κάθειρξη για την υπόθαλψη τρομοκράτη, η σύντομη ζωή της υπήρξε ένας συνδυασμός τραύματος και αναστάτωσης. Επί πέντε χρόνια έζησε στο ισλαμικό χαλιφάτο, αφότου ο πατέρας της πήρε την οικογένεια από την Τουρκία προκειμένου να πολεμήσει για την τρομοκρατική οργάνωση. Εχασε τον μικρό αδελφό της και τον πατέρα της, ενώ πέρασε ένα χρόνο σε ιρακινή φυλακή μαζί με δεκάδες άλλες τουρκικές οικογένειες που συνδέονταν με το Ισλαμικό Κράτος. Τώρα ζει με τους γονείς της μητέρας της στην Κωνσταντινούπολη, που γνωρίζουν μόνο αποσπασματικά όσα έζησε. «Ηταν πραγματικά αδύνατη. Τα μάτια της γεμάτα φόβο», λέει η γιαγιά της, Μπέντια, η οποία μαζί με τους συγγενείς άλλων παιδιών ζήτησε να μη δημοσιοποιηθεί το επίθετο της μικρής για να προστατευθεί η ιδιωτικότητά της. «Τον τελευταίο μήνα έχει βρει κάπως τον εαυτό της από όταν την αναλάβαμε», συμπληρώνει. Η Τουρκία, όπως και άλλες δυτικές χώρες, άργησε να πάρει πίσω υπηκόους της που έφυγαν για να προσχωρήσουν στις τάξεις του Ισλαμικού Κράτους, το οποίο άρχισε το 2014 να επεκτείνει την κυριαρχία του σε όλη τη Συρία και το Ιράκ. Τώρα που η οργάνωση έχει χάσει τα εδάφη της στη Συρία και στο Ιράκ και χιλιάδες μαχητές και οι οικογένειες έχουν συλληφθεί ή διαλυθεί, υπάρχει η ανησυχία πως οι εναπομείναντες θα μπορούσαν να εισαγάγουν την τρομοκρατία στις πατρίδες τους. Πάνω από 12.000 ξένες γυναίκες και παιδιά κρατούνται στη Συρία και στο Ιράκ. Αυτό δημιουργεί ένα σοβαρό δίλημμα για τις χώρες προέλευσής τους, οι περισσότερες εκ των οποίων αρνούνται να υποδεχθούν τους πολίτες τους.

Εκτιμήσεις, φόβοι, προειδοποιήσεις

Πολιτικοί αναλυτές εκτιμούν πως η εγκαθίδρυση ζώνης ασφαλείας θα μπορούσε να αποτελεί μια προσπάθεια των ΗΠΑ να κερδίσουν χρόνο, κάτι που φαίνεται να φοβάται και η Αγκυρα. Ενδεικτική είναι η προειδοποίηση του υπουργού Εξωτερικών, Μεβλούτ Τσαβούσογλου, ότι «η Τουρκία δεν θα επιτρέψει να καθυστερήσουν οι προσπάθειες για τη δημιουργία μιας ασφαλούς ζώνης με τις ΗΠΑ στη βορειοανατολική Συρία, με τον ίδιο τρόπο που καθυστέρησε η συμφωνία τους για τον έλεγχο της συριακής πόλης Μάνμπιτζ». Αμερικανοί αξιωματούχοι διευκρινίζουν ότι η Ουάσιγκτον δεν έχει την πολυτέλεια να διαρρήξει τις ήδη δοκιμαζόμενες σχέσεις της με τους Κούρδους και απλώς αναζητεί έναν τρόπο διαιώνισης των διαπραγματεύσεων με την Τουρκία. Αξίζει να σημειωθεί ότι στη συμφωνία δεν υπάρχει σαφής πρόβλεψη για τους καταυλισμούς και τις φυλακές, που φιλοξενούν 130.000 ύποπτα μέλη του Ισλαμικού Κράτους και υποστηρικτές της οργάνωσης. Είναι τα τελευταία απομεινάρια του χαλιφάτου, που θεωρούσε την περιοχή κέντρο βάρους της δράσης του μέχρι να ηττηθεί στο πεδίο των μαχών.

kathimerini.gr