Ξέρεις εκείνη τη στιγμή που βλέπεις ένα παιδί να παίζει και σκέφτεσαι ότι απλώς περνά την ώρα του; Εκεί κάνουμε όλοι το ίδιο λάθος. Το παιχνίδι δεν είναι χαλαρό ενδιάμεσο ανάμεσα σε “σοβαρές” δραστηριότητες, ούτε ανταμοιβή μετά τη μάθηση. Είναι ο τρόπος με τον οποίο ο εγκέφαλος μαθαίνει όταν νιώθει ασφαλής, ελεύθερος και ζωντανός. Όταν παίζεις, μικρός ή μεγάλος, δεν ακολουθείς απλώς οδηγίες. Δοκιμάζεις, αποτυγχάνεις, γελάς, ξαναδοκιμάζεις και χωρίς να το καταλάβεις χτίζεις δεξιότητες, αντοχή και περιέργεια. Το παιχνίδι είναι ο χώρος όπου η μάθηση παύει να είναι υποχρέωση και γίνεται προσωπική υπόθεση. Και αυτό δεν αφορά μόνο τα παιδιά. Αφορά και εσένα, όταν μαθαίνεις κάτι καινούριο και νιώθεις ότι “κολλάς” γιατί προσπαθείς πολύ να το κάνεις σωστά.
Αυτονομία, το καύσιμο της περιέργειας
Για να υπάρξει παιχνίδι, χρειάζεται πρώτα να νιώσεις ότι έχεις επιλογή. Ότι αυτό που κάνεις είναι δικό σου, όχι κάτι που σου επέβαλαν. Η αυτονομία δεν σημαίνει χάος, σημαίνει χώρο. Όταν ένα παιδί, ή ένας ενήλικας, νιώθει ότι μπορεί να αποφασίσει πώς θα κινηθεί, τι θα δοκιμάσει και πότε θα αλλάξει κατεύθυνση, τότε ενεργοποιείται η περιέργεια. Δεν παίζεις για να πετύχεις κάτι συγκεκριμένο, παίζεις για να δεις τι θα συμβεί. Εκεί ακριβώς αρχίζει η μάθηση. Όταν όμως κάποιος στέκεται από πάνω σου και σου λέει πώς “πρέπει” να γίνει, το παιχνίδι μετατρέπεται σε εργασία. Η δημιουργικότητα μαζεύεται, η φαντασία σφίγγεται και η διαδικασία χάνει τη χαρά της. Αν θέλεις πραγματική μάθηση, χρειάζεσαι λιγότερο έλεγχο και περισσότερη εμπιστοσύνη.
Απορρόφηση, όταν χάνεσαι σε αυτό που κάνεις
Υπάρχει εκείνη η κατάσταση που ξεχνάς τον χρόνο, δεν ακούς τι γίνεται γύρω σου και είσαι πλήρως μέσα σε αυτό που κάνεις. Αυτό είναι το σημείο όπου το παιχνίδι γίνεται βαθιά εμπειρία. Όταν παίζεις, δεν ξεχωρίζεις πια τον εαυτό σου από το υλικό, το παιχνίδι ή τον άνθρωπο απέναντί σου. Το μυαλό και τα χέρια δουλεύουν μαζί, χωρίς πολλή σκέψη, χωρίς ανάλυση. Εκεί γεννιούνται ιδέες που δεν θα εμφανίζονταν ποτέ αν προσπαθούσες να τις σχεδιάσεις. Αυτή η απορρόφηση είναι πολύτιμη, γιατί επιτρέπει στον εγκέφαλο να μάθει χωρίς πίεση. Μαθαίνεις επειδή είσαι μέσα στη διαδικασία, όχι επειδή κυνηγάς αποτέλεσμα. Και αυτός είναι ένας από τους πιο ισχυρούς τρόπους μάθησης που έχουμε.
Έκπληξη και αίσθηση ικανότητας, ο κύκλος που σε τραβά μπροστά
Το παιχνίδι έχει πάντα ένα στοιχείο απρόβλεπτου. Κάνεις κάτι και το αποτέλεσμα σε εκπλήσσει, ακόμα και εσένα τον ίδιο. Αυτή η μικρή έκπληξη είναι καθοριστική. Σε κάνει να σκέφτεσαι “δεν ήξερα ότι μπορώ να το κάνω αυτό”. Εκεί γεννιέται η αίσθηση ικανότητας. Όχι επειδή κάποιος σε επαίνεσε, αλλά επειδή το βίωσες. Και όταν νιώθεις ικανός, θέλεις να συνεχίσεις. Θέλεις να δοκιμάσεις ξανά, να πας λίγο παραπέρα, να δεις μέχρι πού φτάνεις. Έτσι δημιουργείται ένας κύκλος μάθησης που τροφοδοτείται από μέσα. Όχι από βαθμούς, όχι από επιβραβεύσεις, αλλά από την ίδια τη χαρά της ανακάλυψης. Αυτός ο μηχανισμός είναι που κάνει το παιχνίδι τόσο ισχυρό εργαλείο ανάπτυξης.
Αν κρατήσεις κάτι από όλα αυτά, κράτα ότι το παιχνίδι δεν είναι πολυτέλεια ούτε παιδική υπόθεση. Είναι μια βασική ανθρώπινη ανάγκη που συνδέεται άμεσα με το πώς μαθαίνεις, εξελίσσεσαι και αντέχεις. Όταν δίνεις χώρο στο παιχνίδι, δίνεις χώρο στη μάθηση να γίνει βιωματική, ουσιαστική και προσωπική. Και ίσως τελικά το πιο χρήσιμο που μπορείς να κάνεις, ως γονιός, εκπαιδευτικός ή απλώς άνθρωπος που θέλει να μαθαίνει, είναι να επιτρέπεις στον εαυτό σου και στους άλλους να παίζουν λίγο περισσότερο, χωρίς φόβο, χωρίς στόχο, με εμπιστοσύνη στη διαδικασία.
Κεντρική εικόνα και εικόνα άρθρου: iStock
