Για σχεδόν επτά δεκαετίες, ο Διαγωνισμός Τραγουδιού της Eurovision αποτελεί ένα μοναδικό μουσικό και πολιτιστικό φαινόμενο. Ενώ για τους θεατές η επιτυχία συχνά φαίνεται να εξαρτάται από τη «μαγεία της στιγμής», η επιστήμη δείχνει ότι η νίκη έχει… συνταγή.
Νέα εκτενής μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Royal Society Open Science επιχειρεί να εξηγήσει, με επιστημονικούς όρους, ποια χαρακτηριστικά συνδέονται με την επιτυχία στον διαγωνισμό και πώς αυτά διαμορφώθηκαν ανά τα χρόνια.
Η ερευνητική ομάδα από το Northwestern University και το ETH Zürich μελέτησε 1.763 τραγούδια από 51 χώρες, καλύπτοντας την περίοδο 1956–2024.
Για την ανάλυση χρησιμοποιήθηκαν:
- δεδομένα ήχου από δημοφιλή ψηφιακή υπηρεσία streaming μουσική (π.χ. ρυθμικότητα, ένταση, χορευτικότητα),
- μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης για την κατηγοριοποίηση των μουσικών ειδών,
- γλωσσικά μοντέλα για την ανίχνευση θεμάτων και συναισθημάτων στους στίχους.
Στόχος δεν ήταν να βρεθεί ένας «μαγικός τύπος», αλλά να εντοπιστούν επαναλαμβανόμενα μοτίβα.
Τα χαρακτηριστικά του νικητή
Η ανάλυση έδειξε ότι, διαχρονικά, ορισμένα στοιχεία εμφανίζονται συχνότερα στα τραγούδια που καταλαμβάνουν υψηλές θέσεις:
- Αγγλικός στίχος: Από τη δεκαετία του 1990 και μετά, περίπου το 80% των νικητήριων τραγουδιών είναι στα αγγλικά.
- Pop αισθητική: Το είδος που κυριαρχεί, χωρίς όμως να αποκλείονται άλλες μουσικές φόρμες.
- Αυξημένη ρυθμικότητα: Τα τραγούδια γίνονται σταδιακά πιο «χορευτικά» και ηλεκτρονικά.
- Μεγαλύτερη έκταση στίχων: Από τα τέλη της δεκαετίας του 1990 παρατηρείται αύξηση στο μήκος των στίχων.
Παράλληλα, αλλάζει και το συναισθηματικό περιεχόμενο. Η νοσταλγία υποχωρεί, ενώ ενισχύονται θέματα όπως ο πόνος, η ένταση και η προσωπική σύγκρουση.
Γιατί δεν αρκούν πάντα
Ένα από τα βασικά συμπεράσματα της μελέτης είναι ότι τα παραπάνω χαρακτηριστικά δεν εγγυώνται τη νίκη.
Καθώς περισσότερες χώρες τα υιοθετούν, μετατρέπονται από πλεονέκτημα σε «βασική προϋπόθεση». Το φαινόμενο αυτό περιγράφεται με τον όρο Red Queen Hypothesis: σε ένα ανταγωνιστικό περιβάλλον, όλοι βελτιώνονται ταυτόχρονα, οπότε κανείς δεν αποκτά σταθερό προβάδισμα.
Με απλά λόγια, δεν αρκεί να κάνεις αυτό που λειτουργεί, γιατί το κάνουν ήδη όλοι.
Το Nemo (Nemo Mettler) από την Ελβετία κέρδισε τη Eurovision 2024 στο Μάλμε της Σουηδίας με το τραγούδι «The Code», που συνδυάζει ραπ, ποπ και όπερα, χαρίζοντας την πρώτη νίκη στη χώρα του μετά την Celine Dion το 1988.
Οι χώρες που δεν ακολουθούν τις τάσεις
Η έρευνα εντοπίζει τέσσερις χώρες που, σε μεγάλο βαθμό, δεν υιοθέτησαν την κυρίαρχη στρατηγική της αγγλικής γλώσσας: Γαλλία, Ιταλία, Πορτογαλία, Ισπανία.
Η επιλογή αυτή δεν φαίνεται τυχαία. Οι ερευνητές τη συνδέουν με την έμφαση στην πολιτισμική ταυτότητα και τη γλωσσική προβολή. Σε χώρες με ισχυρή μουσική παράδοση και ευρεία γλωσσική επιρροή, η διατήρηση της γλώσσας λειτουργεί ως στρατηγική εξίσου σημαντική με την ανταγωνιστικότητα.
Ειδικά για την Ιταλία, ο ρόλος του Sanremo Music Festival είναι καθοριστικός, καθώς αποτελεί βασικό μηχανισμό επιλογής τραγουδιών με έντονο εγχώριο χαρακτήρα.
Οι Måneskin [Damiano David (φωνή), Victoria De Angelis (μπάσο), Thomas Raggi (κιθάρα) και Ethan Torchio (ντραμς)] νίκησαν στον Διαγωνισμό Τραγουδιού Eurovision 2021 στο Ρότερνταμ της Ολλανδίας με το τραγούδι «Zitti e buoni», χαρίζοντας στην Ιταλία την πρώτη της νίκη μετά το 1990. Το συγκρότημα έφερε τον ροκ ήχο ξανά στο προσκήνιο της Eurovision.
Τελικά κερδίζει «ο πιο καλός ο μαθητής»
Η μελέτη δεν καταλήγει σε μια «φόρμουλα επιτυχίας». Αντίθετα, αναδεικνύει μια δυναμική διαδικασία μάθησης και προσαρμογής.
Ο διαγωνισμός λειτουργεί ως μικρογραφία ενός ευρύτερου φαινομένου:
- οι συμμετέχοντες παρατηρούν τι αποδίδει,
- προσαρμόζουν τη στρατηγική τους,
- και στη συνέχεια αναζητούν νέους τρόπους διαφοροποίησης.
Σε αυτό το πλαίσιο, η επιτυχία δεν εξαρτάται μόνο από την υιοθέτηση τάσεων, αλλά από την ικανότητα να τις υπερβαίνει κανείς.
Η μελέτη αυτή, που αποτελεί μια από τις πιο ολοκληρωμένες αναλύσεις της πολιτιστικής εξέλιξης του θεσμού, φωτίζει πώς η επιστήμη των δεδομένων (data science) μπορεί να ερμηνεύσει την υποκειμενική έννοια του «hit» σε ένα τόσο περίπλοκο διεθνές περιβάλλον.
Το παρόν άρθρο βασίζεται σε ευρήματα παρατηρητικής μελέτης και αποτυπώνει στατιστικές συσχετίσεις μεταξύ χαρακτηριστικών τραγουδιών και της επίδοσής τους στον διαγωνισμό. Δεν τεκμηριώνει αιτιώδεις σχέσεις ούτε αποδεικνύει συγκεκριμένες προθέσεις ή στρατηγικές από τις συμμετέχουσες χώρες. Οι ερμηνείες σχετικά με τη γλώσσα, το μουσικό είδος και το συναισθηματικό περιεχόμενο πρέπει να ιδωθούν ως ενδείξεις τάσεων και όχι ως απόλυτοι κανόνες επιτυχίας.
