Σαφές μήνυμα για την ανάγκη μιας Ευρώπης πιο ανταγωνιστικής, πιο ασφαλούς και πιο ικανής να λαμβάνει κυρίαρχες αποφάσεις έστειλε ο Κυριάκος Μητσοτάκης από το Άαχεν, κατά τον χαιρετισμό του στην τελετή απονομής του Βραβείου Καρλομάγνου στον Μάριο Ντράγκι. Ο πρωθυπουργός συνέδεσε την ιστορική παρέμβαση του πρώην προέδρου της ΕΚΤ στην κρίση του ευρώ με τις σημερινές προκλήσεις της Ευρώπης, υπογραμμίζοντας ότι η φράση «ό,τι χρειαστεί» αποκτά πλέον νέο περιεχόμενο.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης απέδωσε ιδιαίτερη τιμή στον Μάριο Ντράγκι, τον οποίο χαρακτήρισε έναν από τους «αληθινούς Ευρωπαίους», σημειώνοντας ότι το 2012 συνέβαλε καθοριστικά στη διάσωση του ευρώ και σήμερα καλεί την Ευρώπη να αντιμετωπίσει τη διάβρωση της ανταγωνιστικότητάς της. «Δεν χρειάστηκε καν να υψώσεις τη φωνή σου, Μάριο», είπε ο πρωθυπουργός, αναφερόμενος στη γνωστή φράση του Μάριο Ντράγκι ότι η ΕΚΤ θα κάνει «ό,τι χρειαστεί» για τη διαφύλαξη του ευρώ.
Ο πρωθυπουργός έκανε ειδική αναφορά στην ελληνική εμπειρία της κρίσης, τονίζοντας ότι «καμία χώρα δεν υπέφερε περισσότερο από την Ελλάδα κατά τη διάρκεια της κρίσης της Ευρωζώνης». Ευχαρίστησε, μάλιστα, προσωπικά τον Μάριο Ντράγκι «που πίστεψε στην επιμονή μας», αλλά και τον Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ για τη στήριξή του σε μια περίοδο κατά την οποία, όπως είπε, πολλοί αμφισβητούσαν ότι η Ελλάδα μπορούσε να μεταρρυθμιστεί.
Το νέο «ό,τι χρειαστεί»
Στον πυρήνα της παρέμβασής του, ο Κυριάκος Μητσοτάκης έθεσε το ζήτημα της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας, υιοθετώντας την προειδοποίηση της έκθεσης Ντράγκι ως «κάλεσμα αφύπνισης» και όχι ως ακόμη ένα τεχνοκρατικό κείμενο προς συζήτηση. Όπως σημείωσε, η Ευρώπη κινδυνεύει να μετατραπεί από δημιουργό του μέλλοντός της σε «θεατή αποφάσεων που λαμβάνονται αλλού».
«Αν δεν αναπτυχθούμε, δεν μπορούμε να επενδύσουμε. Αν δεν καινοτομήσουμε, θα καταστούμε εξαρτημένοι. Αν οι επιχειρήσεις μας δεν μπορούν να αναπτυχθούν, οι ιδέες μας θα αξιοποιηθούν εμπορικά αλλού», ανέφερε, περιγράφοντας την ανταγωνιστικότητα όχι ως στενά οικονομική έννοια, αλλά ως θεμέλιο για το κοινωνικό μοντέλο, τη δημοκρατία και την παγκόσμια επιρροή της Ευρώπης.
Ασφάλεια πέρα από την άμυνα
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε ο πρωθυπουργός στην ανάγκη η Ευρώπη να αντιμετωπίσει με σοβαρότητα το ζήτημα της ασφάλειας, όχι μόνο υπό τη στενή στρατιωτική έννοια. Όπως είπε, ο πόλεμος της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας «γκρέμισε την ψευδαίσθηση» ότι η ειρήνη στην ευρωπαϊκή ήπειρο είναι δεδομένη.
Η ασφάλεια, πρόσθεσε, περιλαμβάνει πλέον την ενέργεια, την ανθεκτικότητα στον κυβερνοχώρο, τα σύνορα, τις κρίσιμες υποδομές, την τεχνολογία, τις εφοδιαστικές αλυσίδες και την προστασία των δημοκρατικών θεσμών. «Μια Ευρώπη που δεν μπορεί να προστατεύσει τον εαυτό της δεν μπορεί να είναι πλήρως κυρίαρχη», τόνισε χαρακτηριστικά.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης στάθηκε και στη ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το άρθρο 42 παράγραφος 7 της Συνθήκης, λέγοντας ότι έχει έρθει η ώρα να καταστεί «επιχειρησιακά αξιόπιστη, πολιτικά ουσιαστική και πρακτικά εφαρμόσιμη» σε περιόδους κρίσης. Στο πλαίσιο αυτό, αναφέρθηκε και στην Ανατολική Μεσόγειο, σημειώνοντας ότι η στήριξη κρατών-μελών προς την Κύπρο απέδειξε πως η ευρωπαϊκή αλληλεγγύη δεν είναι αφηρημένη έννοια.
Στρατηγική αυτονομία χωρίς απομονωτισμό
Ο πρωθυπουργός επιχείρησε επίσης να οριοθετήσει την έννοια της στρατηγικής αυτονομίας, απορρίπτοντας ερμηνείες που τη συνδέουν με απομόνωση, προστατευτισμό ή αντιαμερικανισμό. «Μια ισχυρότερη Ευρώπη είναι καλύτερος σύμμαχος, μια πιο ικανή Ευρώπη είναι πιο αξιόπιστος εταίρος», σημείωσε.
Κατά τον Κυριάκο Μητσοτάκη, στρατηγική αυτονομία σημαίνει ότι η Ευρώπη πρέπει να έχει τη δυνατότητα να λαμβάνει κυρίαρχες αποφάσεις για τις τεχνολογίες που διαμορφώνουν τις οικονομίες της, τις αμυντικές δυνατότητες που προστατεύουν τους πολίτες της, την ενέργεια που τροφοδοτεί τις βιομηχανίες της και τις κρίσιμες εισροές που διατηρούν την ευημερία της.
Ο πρωθυπουργός τάχθηκε, παράλληλα, υπέρ της ενίσχυσης των κοινών ευρωπαϊκών εργαλείων χρηματοδότησης, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο κοινού ευρωπαϊκού δανεισμού για τομείς όπως η ενέργεια και η άμυνα. «Τα κοινά αγαθά δικαιολογούν κοινά εργαλεία και οι κοινές προκλήσεις απαιτούν από κοινού θάρρος», ανέφερε.
Κλείνοντας, ο Κυριάκος Μητσοτάκης υπογράμμισε ότι η Ευρώπη δεν χρειάζεται «να επανεφεύρει» τον εαυτό της, αλλά να πιστέψει στις δυνάμεις της. «Όταν η Ευρώπη αποφασίζει να κάνει ό,τι χρειαστεί, μπορεί ακόμα να διαμορφώνει την ιστορία», κατέληξε.
Ο χαιρετισμός του Κυριάκου Μητσοτάκη
«Κυρία Πρόεδρε von der Leyen, κ. Καγκελάριε Merz, κ. Δήμαρχε Ziemons, Δρ Draghi, αγαπητέ Mario, αξιότιμοι καλεσμένοι, κυρίες και κύριοι,
Είναι μεγάλη τιμή και προνόμιο να βρίσκομαι εδώ, στο Άαχεν, μια πόλη που φέρει τόσες πολλές αναμνήσεις της Ευρώπης.
Το Άαχεν μας υπενθυμίζει ότι η Ευρώπη δεν υπήρξε ποτέ απλώς μια «γεωγραφική κατασκευή». Ήταν πάντα μια ιδέα, και κάτι περισσότερο από αυτό, ήταν μια επιλογή: μια επιλογή που έκαναν ξανά και ξανά έθνη με διαφορετική ιστορία, γλώσσα, συμφέροντα και, συχνά, οδυνηρές αναμνήσεις, για να συνδέσουν το μέλλον τους.
Αυτός είναι ο λόγος που το βραβείο αυτό έχει τόσο μεγάλη σημασία. Τιμά όσους όχι μόνο πίστεψαν στην Ευρώπη, αλλά και την ενίσχυσαν όταν η Ευρώπη το χρειαζόταν περισσότερο. Όσους βοήθησαν την Ένωσή μας να αντέξει στιγμές σοβαρού κινδύνου. Όσους μπόρεσαν να δουν πέρα από τον ορίζοντα και να μας προετοιμάσουν για ένα αβέβαιο μέλλον.
Σήμερα, τιμούμε έναν από αυτούς τους αληθινούς Ευρωπαίους: τον Mario Draghi.
Mario, η ζωή σου χαρακτηρίζεται από πνευματική σοβαρότητα, προσωπική πειθαρχία, αφοσίωση στους θεσμούς και το θάρρος να αναλαμβάνεις ηγετικό ρόλο σε στιγμές που η διστακτικότητα θα ενείχε πολύ μεγαλύτερο κίνδυνο από την τολμηρή δράση.
Έχετε υπηρετήσει τη χώρα σας και την Ευρώπη ως οικονομολόγος, ως κεντρικός τραπεζίτης, ως Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, ως Πρωθυπουργός και τώρα και πάλι ως μία από τις σημαντικότερες φωνές στον διάλογο για το μέλλον της Ευρώπης.
Για όσους από εμάς ανήκουμε σε μια άλλη γενιά, ήσασταν πηγή έμπνευσης για το τι σημαίνει πραγματικά να υπηρετείς τα κοινά. Πριν από περισσότερο από έναν αιώνα, ο Max Weber, στο εμβληματικό του δοκίμιο «Η πολιτική ως επάγγελμα» -που αποτελεί υποχρεωτική ανάγνωση για όλους τους πολιτικούς, θα προσέθετα-, έγραψε για την ηθική της ευθύνης. Αυτή ακριβώς η αίσθηση ευθύνης, όχι μόνο απέναντι στη χώρα σας αλλά και απέναντι στο ευρωπαϊκό εγχείρημα στο σύνολό του, ήταν πάντα η ηθική «πυξίδα» σας.
Ίσως το βαθύτερο χαρακτηριστικό που διατρέχει τη μακρά καριέρα σας είναι το γεγονός ότι βοηθήσατε την Ευρώπη να αντικρίσει με κριτικό βλέμμα τον εαυτό της στον παγκόσμιο οικονομικό και γεωπολιτικό «καθρέφτη».
Η Ευρώπη, όπως γνωρίζετε, διακρινόταν πάντοτε για τις διαδικασίες, τη διαβούλευση και τους συμβιβασμούς. Αυτά δεν αποτελούν αδυναμίες, έτσι λειτουργεί μια Ένωση δημοκρατιών. Υπάρχουν, όμως, στιγμές στην ιστορία όπου απαιτείται θάρρος, τόλμη και την ικανότητα να πούμε ξεκάθαρα: «αυτό είναι το μέγεθος της πρόκλησης, και αυτό πρέπει να γίνει για να την αντιμετωπίσουμε».
Και βέβαια, η πιο γνωστή από αυτές τις στιγμές ήρθε το 2012. Η Ευρώπη βρισκόταν αντιμέτωπη με μια κρίση που δεν ήταν μόνο οικονομική, αλλά και υπαρξιακή. Οι αγορές αμφισβητούσαν το μέλλον του ενιαίου νομίσματος. Οι πολίτες ανησυχούσαν. Οι κυβερνήσεις ήταν διχασμένες. Η πιθανότητα κατακερματισμού, που κάποτε ήταν σχεδόν αδιανόητη, είχε γίνει πραγματικότητα.
Έπειτα, στο Λονδίνο, όπως είπε ο Friedrich, ο Mario Draghi είπε τα λόγια που άλλαξαν τον ρου της ιστορίας του ευρώ: «Στο πλαίσιο της εντολής μας, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα είναι έτοιμη να κάνει ό,τι χρειαστεί για να διαφυλάξει το ευρώ. Και πιστέψτε με, αυτό θα είναι αρκετό». Δεν χρειάστηκε καν να υψώσεις τη φωνή σου, Mario.
Καμία χώρα δεν υπέφερε περισσότερο από την Ελλάδα κατά τη διάρκεια της κρίσης της Ευρωζώνης. Δεν είμαστε ευγνώμονες μόνο σε όσους έσωσαν το ευρώ, αλλά και σε όσους πάλεψαν σκληρά για να πείσουν τον καθένα εκείνη την εποχή ότι η Ευρωζώνη ήταν τόσο ισχυρή όσο και ο πιο αδύναμος κρίκος της. Σ’ ευχαριστώ, Mario, που πίστεψες στην επιμονή μας. Σ’ ευχαριστώ, Jean-Claude, που στήριξες τη χώρα μου σε μια εποχή που οι σκεπτικιστές επέμεναν ότι η Ελλάδα δεν μπορούσε να μεταρρυθμιστεί.
Η διαδρομή από το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα της κρίσης της Ευρωζώνης έως την προεδρία του Eurogroup ήταν μακρά και επώδυνη. Αλλά ένα πράγμα είναι βέβαιο: ο ελληνικός λαός αποδείχθηκε άξιος της εμπιστοσύνης της Ευρώπης.
Κυρίες και κύριοι,
Σήμερα, ο Mario Draghi τιμάται όχι μόνο για όσα έκανε το 2012. Αναγνωρίζεται, επίσης, επειδή, τα τελευταία χρόνια, είπε ξανά στην Ευρώπη αυτό που πρέπει να ακούσει, σε μια γλώσσα που είναι ωμή και -ευπρόσδεκτα- μη διπλωματική.
Αυτή τη φορά, ο κίνδυνος είναι διαφορετικός. Δεν αφορά το ξαφνικό ενδεχόμενο κατάρρευσης του ευρώ. Η απειλή είναι πιο αθόρυβη, πιο αργοκίνητη και, ίσως γι’ αυτόν τον λόγο, πιο δύσκολο να αντιμετωπιστεί.
Πρόκειται για τη σταδιακή διάβρωση της ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης: το διευρυνόμενο χάσμα στην παραγωγικότητα και την καινοτομία, τον κατακερματισμό των κεφαλαιαγορών και των αγορών ενέργειας, τη δυσκολία αύξησης του μεγέθους των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων, την εξάρτηση από τρίτους όσον αφορά κρίσιμες τεχνολογίες, την ενέργεια, τις αμυντικές δυνατότητες και τις στρατηγικές αλυσίδες εφοδιασμού. Πρόκειται για τον κίνδυνο η Ευρώπη να παύσει να είναι ο δημιουργός του μέλλοντός της και να καταστεί περισσότερο θεατής αποφάσεων που λαμβάνονται αλλού.
Αυτή είναι η προειδοποίηση στην «καρδιά» της έκθεσης Draghi. Δεν πρέπει να την αντιμετωπίσουμε απλώς ως ένα ακόμη έγγραφο προς συζήτηση σε συνέδρια που διοργανώνουν κέντρα μελετών. Πρόκειται για ένα κάλεσμα αφύπνισης. Ταυτόχρονα, αποτελεί και ένα λεπτομερές σχέδιο δράσης για το τι πρέπει να γίνει.
Μας υπενθυμίζει ότι η οικονομική ισχύς δεν είναι πολυτέλεια, η ανταγωνιστικότητα δεν είναι μια στενή οικονομική έννοια. Αυτά είναι τα θεμέλια για όλα τα άλλα που εκτιμούμε: για το κοινωνικό μας μοντέλο, την παγκόσμια επιρροή μας, τη δημοκρατία μας και τις ευκαιρίες για την επόμενη γενιά.
Το 2012, η φράση «ό,τι χρειαστεί» σήμαινε τη διατήρηση του ευρώ. Σήμερα, το ερώτημα είναι τι απαιτούν από εμάς αυτές οι λέξεις τώρα.
Απαιτούν, καταρχάς, η Ευρώπη να ανακτήσει την ανταγωνιστικότητά της. Αν δεν αναπτυχθούμε, δεν μπορούμε να επενδύσουμε. Αν δεν καινοτομήσουμε, θα καταστούμε εξαρτημένοι. Αν οι επιχειρήσεις μας δεν μπορούν να αναπτυχθούν, οι ιδέες μας θα αξιοποιηθούν εμπορικά αλλού. Και αν η βιομηχανική μας βάση αποδυναμωθεί, το ίδιο θα συμβεί και με το στρατηγικό μας βάρος.
Η Ευρώπη πρέπει να γίνει ένας τόπος όπου οι ιδέες μπορούν να μετατραπούν σε επιχειρήσεις και οι επιχειρήσεις να αναδειχθούν σε παγκόσμιους ηγέτες. Ένας τόπος όπου η καινοτομία χρηματοδοτείται, δεν οδεύει στο εξωτερικό. Ένας τόπος όπου η βιομηχανία δεν αντιμετωπίζεται ως κατάλοιπο του παρελθόντος, αλλά ως στρατηγικό πλεονέκτημα για το μέλλον.
Δεύτερον, η Ευρώπη πρέπει να αντιμετωπίσει με σοβαρότητα το ζήτημα της ασφάλειας, με την ευρύτερη έννοια του όρου. Ο πόλεμος της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας γκρέμισε την ψευδαίσθηση ότι η ειρήνη στην ήπειρό μας ίσχυε αξιωματικά και δεν θα αμφισβητούνταν ποτέ. Ωστόσο, η ασφάλεια σήμερα εκτείνεται πολύ πέρα από την άμυνα. Περιλαμβάνει την ενέργεια, την ανθεκτικότητα στον κυβερνοχώρο, τα σύνορα, τις κρίσιμες υποδομές, την τεχνολογία, τις εφοδιαστικές αλυσίδες και την προστασία των δημοκρατικών μας θεσμών. Μια Ευρώπη που δεν μπορεί να προστατεύσει τον εαυτό της δεν μπορεί να είναι πλήρως κυρίαρχη.
Τρίτον, η Ευρώπη πρέπει να οικοδομήσει πραγματική στρατηγική αυτονομία. Η στρατηγική αυτονομία, όπως έχουμε συζητήσει πολλές φορές στο Συμβούλιο, δεν σημαίνει απομόνωση, δεν σημαίνει προστατευτισμό, δεν σημαίνει αντιαμερικανισμό. Δεν σημαίνει ότι η Ευρώπη απομακρύνεται από τους συμμάχους της. Αντιθέτως, μια ισχυρότερη Ευρώπη είναι καλύτερος σύμμαχος, μια πιο ικανή Ευρώπη είναι πιο αξιόπιστος εταίρος, μια Ευρώπη που συνομολογεί εμπορικές συμφωνίες με εταίρους που μοιράζονται τις ίδιες αξίες είναι μια Ευρώπη με αυτοπεποίθηση.
Η στρατηγική αυτονομία σημαίνει απλώς ότι η Ευρώπη πρέπει να έχει τη δυνατότητα να λαμβάνει κυρίαρχες αποφάσεις. Δεν πρέπει να εξαρτόμαστε μόνιμα από άλλους όσον αφορά τις τεχνολογίες που διαμορφώνουν τις οικονομίες μας, τις αμυντικές δυνατότητες που προστατεύουν τους πολίτες μας, την ενέργεια που τροφοδοτεί τις βιομηχανίες μας ή τις εισροές στη βιομηχανία μας που διατηρούν την ευημερία μας.
Η στρατηγική αυτονομία αποτελεί, στον πυρήνα της, μια πράξη υπευθυνότητας, αυτοσεβασμού και μακροπρόθεσμης ανθεκτικότητας.
Αυτή είναι η νέα έννοια της φράσης «ό,τι κι αν χρειαστεί»: ανταγωνιστικότητα, ασφάλεια και η δυνατότητα να ενεργούμε με δική μας πρωτοβουλία.
Επιτρέψτε μου να προσθέσω δύο τελευταία σημεία.
Αν θέλουμε να αντιμετωπίσουμε με σοβαρότητα το ζήτημα της ασφάλειας της Ευρώπης, τότε η συλλογική μας άμυνα πρέπει να καταστεί κεντρικό στοιχείο της γεωπολιτικής μας σκέψης. Η ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής -το Άρθρο 42, παράγραφος 7, της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση- παρέχει το πλαίσιο. Έχει έρθει ο χρόνος να το καταστήσουμε επιχειρησιακά αξιόπιστο, πολιτικά ουσιαστικό και πρακτικά εφαρμόσιμο σε περιόδους κρίσης.
Και οι πρόσφατες εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο, ιδίως η άμεση και αποφασιστική στήριξη που προσέφεραν κράτη μέλη -μεταξύ των οποίων η Ελλάδα, η Γαλλία, η Ιταλία, η Ολλανδία και η Ισπανία- προς την Κύπρο, αποδεικνύουν ότι η αρχή αυτή δεν είναι αφηρημένη. Μπορεί να καθοδηγήσει την πραγματική ευρωπαϊκή αλληλεγγύη και δράση.
Πρόκειται για μια φιλόδοξη ατζέντα, απαιτεί φιλόδοξη χρηματοδότηση. Τα ιδιωτικά κεφάλαια πρέπει να διαδραματίσουν πρωταγωνιστικό ρόλο. Γι’ αυτό είναι τόσο σημαντικό να ολοκληρωθεί η Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων. Ωστόσο, οι δημόσιες επενδύσεις θα είναι επίσης ζωτικής σημασίας. Οι κοινές μας προτεραιότητες πρέπει να αντικατοπτρίζονται σε έναν ευρωπαϊκό προϋπολογισμό που να ανταποκρίνεται στις φιλοδοξίες μας.
Και όπου αντιμετωπίζουμε πραγματικά κοινές προκλήσεις, όπως η ενέργεια και η άμυνα, θα πρέπει να παραμείνουμε ανοιχτοί στον κοινό ευρωπαϊκό δανεισμό. Διότι τα κοινά αγαθά δικαιολογούν κοινά εργαλεία και οι κοινές προκλήσεις απαιτούν από κοινού θάρρος και τους απαραίτητους συμβιβασμούς. Όλοι πρέπει να θυσιάσουμε κάτι προκειμένου να ενισχύσουμε την Ευρώπη συνολικά.
Αγαπητέ Mario,
Το 2012, βοήθησες την Ευρώπη να πιστέψει ότι το ευρώ θα αντέξει. Το 2024, προκάλεσες την Ευρώπη να διασφαλίσει ότι η ευημερία, η ασφάλεια και η σημασία της θα αντέξουν επίσης.
Σήμερα, στο Άαχεν, τιμούμε αυτό και πολλά άλλα. Τιμούμε τον άνθρωπο που συνέβαλε στη διατήρηση της Ευρώπης σε μια στιγμή υπαρξιακού κινδύνου και τιμούμε τον Ευρωπαίο που μας ζητά τώρα να ανανεώσουμε την Ευρώπη, προτού ένας διαφορετικός κίνδυνος καταστεί μη αναστρέψιμος.
Πάνω απ’ όλα, όμως, Mario, η Ευρώπη σού χρωστάει ευγνωμοσύνη όχι μόνο για τις αποφάσεις που έλαβες σε στιγμές κρίσης, αλλά και για το πρότυπο υπηρεσίας στα κοινά που εκπροσωπείς: θάρρος που βασίζεται στο αίσθημα του καθήκοντος, πατριωτισμός που συνοδεύεται από ευρωπαϊκή ευθύνη, και μια αληθινή ευρωπαϊκή ψυχή, που πηγάζει από μια κοινή ταυτότητα, ένα μείγμα Δύσης και Ανατολής, Βορρά και Νότου.
Το Βραβείο Καρλομάγνου αποτελεί αναγνώριση της προσφοράς. Όμως, στην περίπτωσή σας, αποτελεί επίσης μια υπενθύμιση για όλους μας. Το έργο της Ευρώπης δεν τελειώνει ποτέ. Η ενότητα δεν είναι ποτέ δεδομένη. Η δύναμη δεν κληροδοτείται στο διηνεκές. Ηγεσία σημαίνει να λέμε την αλήθεια, ακόμα κι αν είναι δυσάρεστη. Και η παρακμή δεν είναι κάτι μοιραίο, αν το θάρρος έρθει την κατάλληλη στιγμή.
Ας αποχαιρετήσουμε λοιπόν το Άαχεν όχι μόνο με αίσθημα ευγνωμοσύνης, αλλά και με αποφασιστικότητα. Ας λάβουμε σοβαρά υπόψη την προειδοποίηση. Ας αξιοποιήσουμε με σύνεση τον οδικό χάρτη. Ας βρούμε κοινό τόπο όπου η Ευρώπη απαιτεί συμβιβασμούς, ας επενδύσουμε όπου η Ευρώπη απαιτεί κλίμακα, ας προχωρήσουμε σε μεταρρυθμίσεις όπου η Ευρώπη απαιτεί θάρρος και ας οικοδομήσουμε όπου η Ευρώπη απαιτεί δυνατότητες.
Δεν χρειάζεται να επανεφεύρουμε τους εαυτούς μας. Χρειάζεται μόνο να πιστέψουμε στους εαυτούς μας. Και ας αποδείξουμε, για άλλη μια φορά, ότι όταν η Ευρώπη αποφασίζει να κάνει ό,τι χρειαστεί, μπορεί ακόμα να διαμορφώνει την ιστορία.
Σας ευχαριστώ.»
