Στην καθημερινή κλινική πράξη, οι ανθρώπινες σχέσεις σπάνια χωρούν μέσα σε ηθικά απόλυτα σχήματα. Ο γάμος, η επιθυμία, η απιστία, η συναισθηματική εγκατάλειψη και η ανάγκη για επιβεβαίωση αποτελούν κομμάτια μιας βαθιά σύνθετης ψυχικής πραγματικότητας.
Ανάμεσα στις πιο παρεξηγημένες φιγούρες αυτής της πραγματικότητας βρίσκεται η ερωμένη. Συνήθως παρουσιάζεται κοινωνικά ως η «καταστροφέας» ενός γάμου. Ωστόσο, σε αρκετές περιπτώσεις, η ψυχοδυναμική που αναπτύσσεται είναι πολύ πιο αντιφατική: η εξωσυζυγική σχέση δεν διαλύει τον γάμο, αντίθετα, ορισμένες φορές, τον διατηρεί.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η απιστία είναι υγιής ή επιθυμητή. Σημαίνει όμως ότι η ανθρώπινη ψυχή συχνά χρησιμοποιεί ανορθόδοξους μηχανισμούς για να επιβιώσει συναισθηματικά.
Πολλά ζευγάρια, μετά από χρόνια κοινής ζωής, περνούν από τον ερωτικό δεσμό σε μια μορφή οργανωμένης συμβίωσης. Υπάρχει κοινή ιστορία, παιδιά, οικονομική ασφάλεια, κοινωνική εικόνα, αλλά η ερωτική και ψυχική ζωντάνια έχει εξαντληθεί.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, ο ένας σύντροφος – συχνότερα ο άνδρας, αλλά όχι αποκλειστικά – μπορεί να αναζητήσει εκτός γάμου κάτι που δεν αφορά μόνο το σεξ:
- την αίσθηση ότι εξακολουθεί να είναι επιθυμητός,
- τη δυνατότητα να μιλήσει χωρίς ρόλους,
- την περιπέτεια,
- τη νεότητα,
- την αποδοχή,
- τη συναισθηματική αναγέννηση.
Η ερωμένη τότε δεν λειτουργεί απλώς ως ερωτικό αντικείμενο. Λειτουργεί ως ψυχικός «απορροφητήρας πίεσης». Έτσι λοιπόν, δεν είναι σπάνιο να δούμε άνδρες που επιστρέφουν πιο ήρεμοι στον γάμο τους μετά την εξωσυζυγική εκτόνωση. Η ερωμένη γίνεται χώρος προβολής:
- των ανεκπλήρωτων φαντασιώσεων,
- της χαμένης νεότητας,
- της ναρκισσιστικής επιβεβαίωσης,
- της ανάγκης για θαυμασμό.
Με αυτό τον τρόπο, μέρος της επιθετικότητας ή της απογοήτευσης που διαφορετικά θα ξεσπούσε μέσα στον γάμο, διοχετεύεται αλλού. Με ψυχοδυναμικούς όρους, η εξωσυζυγική σχέση λειτουργεί σαν ένας παράλληλος συναισθηματικός μηχανισμός ρύθμισης. Ο άνδρας συχνά γίνεται πιο υπομονετικός, πιο λειτουργικός ως πατέρας ή σύζυγος, επειδή δεν απαιτεί πλέον από τη σύζυγο να καλύψει όλες τις ψυχικές και ερωτικές του ανάγκες.
Η ερωμένη μπορεί να αποτελεί μία «θεραπευτική φιγούρα»; Ο όρος είναι προφανώς μεταφορικός. Η ερωμένη δεν ασκεί θεραπεία. Όμως, άθελά της, συχνά αναλαμβάνει έναν ρόλο που θυμίζει θεραπευτική λειτουργία:
- ακούει,
- καθρεφτίζει,
- επιβεβαιώνει,
- ηρεμεί το άγχος,
- απορροφά τη μοναξιά,
- ξαναχτίζει την αυτοεικόνα του άλλου.
Σε αρκετές περιπτώσεις, γίνεται ο χώρος όπου ο άνδρας επιτρέπεται να είναι ευάλωτος χωρίς το βάρος της οικογενειακής ευθύνης. Και εδώ βρίσκεται η μεγάλη αντίφαση: η σύζυγος κρατά τη ζωή του άνδρα οργανωμένη, ενώ η ερωμένη κρατά ψυχικά ζωντανό το κομμάτι του που αισθάνεται ότι «είχε νεκρωθεί».
Γιατί, όμως, πολλοί άνδρες δεν εγκαταλείπουν ποτέ τον γάμο τους. Παρά την ένταση του παράλληλου δεσμού, οι περισσότεροι άνδρες δεν φεύγουν τελικά από τον γάμο. Αυτό συμβαίνει γιατί οι δύο σχέσεις δεν καλύπτουν τις ίδιες ανάγκες.
Ο γάμος προσφέρει:
- ταυτότητα,
- ρίζες,
- συνέχεια
- οικογένεια
- κοινωνική σταθερότητα.
Η ερωμένη προσφέρει:
- επιθυμία,
- ανανέωση
- καθρέφτισμα του εαυτού
- ψευδαίσθηση ελευθερίας
Η συνύπαρξη αυτών των δύο κόσμων δημιουργεί ένα ψυχικό «σύστημα ισορροπίας», όσο δυσάρεστο ή άδικο κι αν ακούγεται. Υπάρχει όμως μια σημαντική διάσταση που συχνά αποσιωπάται. Η γυναίκα που παίρνει τον ρόλο της «θεραπεύτριας» πληρώνει συχνά μεγάλο ψυχικό τίμημα.
Ζει:
- στη σκιά,
- στην αναμονή,
- στην αβεβαιότητα,
- σε μια σχέση χωρίς κοινωνική νομιμοποίηση.
Πολλές ερωμένες επενδύουν συναισθηματικά σε έναν άνθρωπο που, στην πραγματικότητα, δεν είναι διαθέσιμος. Γίνονται το καταφύγιο κάποιου άλλου, χωρίς ποτέ να γίνουν το σπίτι του.
Και αυτή η θέση, όσο ερωτικά και σεξουαλικά φορτισμένη κι αν είναι, μπορεί να γίνει βαθιά μοναχική.
Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η απιστία δεν είναι πάντα ένδειξη έλλειψης αγάπης. Συχνά είναι ένδειξη εσωτερικού διχασμού. Οι άνθρωποι δεν αναζητούν μόνο άλλους συντρόφους, αναζητούν χαμένα κομμάτια του εαυτού τους.
Κάποιες φορές, η ερωμένη πράγματι «κρατά» έναν γάμο όρθιο, όσο παράδοξο και αν ακούγεται. Όχι επειδή θεραπεύει το ζευγάρι ουσιαστικά, αλλά επειδή απορροφά τη συναισθηματική πίεση που το ζευγάρι αδυνατεί να διαχειριστεί μόνο του.
Όμως αυτό δεν αποτελεί λύση. Είναι περισσότερο ένας μηχανισμός παράτασης της υποτιθέμενης ισορροπίας. Ένας άτυπος συμβιβασμός ανάμεσα στην ανάγκη για ασφάλεια και στην ανάγκη για επιθυμία.
Και όσο ο γάμος δεν μπορεί να φιλοξενήσει και τα δύο, κάποιοι άνθρωποι θα συνεχίσουν να τα μοιράζουν σε δύο διαφορετικές ζωές με όποιο τίμημα αυτό συνεπάγεται…
Θάνος Ε. Ασκητής
Αν κάτι σε προβληματίζει ή θες να μάθεις περισσότερα γύρω από τη σεξουαλικότητα και την ψυχική υγεία, επισκέψου το Ινστιτούτο Ψυχικής και Σεξουαλικής Υγείας στο askitis.gr ή κάλεσε δωρεάν στη συμβουλευτική γραμμή 210-7797979.
Ακολούθησε τα social media του Ινστιτούτου Ψυχικής και Σεξουαλικής Υγείας:
Facebook: @institutethanosaskitis
Instagram: @institute.mental.sexual.health
Ακολούθησε τα social media του Δρ. Θάνου Ασκητή:
Facebook: @Dr.Thanos.Askitis
Instagram: @thanos_askitis
TikTok: @draskitis
YouTube: @thanosaskitis6425
«Η εκκεντρικότητα στο σεξ:
όταν η επιθυμία αναζητά ταυτότητα, ελευθερία και νόημα»
Από τον Δρ. Θάνο Ασκητή
Παρά τις κοινωνικές νόρμες, τα πολιτισμικά πρότυπα και τις ηθικές επιταγές, η ερωτική επιθυμία παραμένει ίσως η πιο προσωπική, δημιουργική και απρόβλεπτη έκφραση της ψυχής.
Αυτό που συχνά ονομάζουμε «εκκεντρικότητα» στο σεξ δεν είναι απαραίτητα παθολογία. Πολύ συχνότερα είναι η ανάγκη του ανθρώπου να ξεφύγει από τη μονοτονία, να αισθανθεί μοναδικός, να επανασυνδεθεί με το σώμα του ή να εκφράσει πλευρές του εαυτού που στην καθημερινή ζωή καταπιέζονται.
Η εκκεντρικότητα, λοιπόν, δεν αφορά μόνο το τι κάνει κανείς στο κρεβάτι. Αφορά το πώς προσπαθεί να αισθανθεί ζωντανός.
Ο ανθρώπινος εγκέφαλος έχει μια παράδοξη σχέση με την επιθυμία. Αναζητά ασφάλεια, αλλά ταυτόχρονα διεγείρεται από το καινούργιο.
Μετά από χρόνια σχέσης ή μέσα σε μια απαιτητική καθημερινότητα, η ερωτική ζωή μπορεί να γίνει επαναληπτική. Εκεί εμφανίζεται συχνά η ανάγκη για κάτι διαφορετικό:
- πιο τολμηρούς ρόλους,
- φαντασιώσεις,
- παιχνίδια εξουσίας,
- διαφορετικές αισθητηριακές εμπειρίες.
Για κάποιους ανθρώπους, αυτά λειτουργούν σαν μια μορφή ψυχικής αφύπνισης. Δεν αναζητούν μόνο σωματική απόλαυση, αναζητούν ένταση, φαντασία και υπέρβαση της καθημερινής ταυτότητας.
Η φαντασίωση είναι βασικό κομμάτι της ψυχικής ζωής. Μέσα από αυτήν, ο άνθρωπος δοκιμάζει εναλλακτικές εκδοχές του εαυτού του χωρίς να χρειάζεται να τις ζήσει κυριολεκτικά.
Ένας αυστηρός επαγγελματίας μπορεί ερωτικά να επιθυμεί την παράδοση και την απώλεια ελέγχου.
Ένας ντροπαλός άνθρωπος μπορεί να φαντασιώνεται κυριαρχία.
Μια κοινωνικά «συγκροτημένη» γυναίκα μπορεί να επιθυμεί να εκφράσει μια πιο άγρια ή θεατρική πλευρά της.
Η εκκεντρικότητα στο σεξ συχνά δεν αποκαλύπτει διαστροφή, αλλά ψυχική πολυπλοκότητα.
Πότε, λοιπόν, η εκκεντρικότητα είναι υγιής;
Στη σύγχρονη σεξολογία, η διαφορετικότητα στις ερωτικές προτιμήσεις δεν θεωρείται πρόβλημα όταν υπάρχουν τρεις βασικές προϋποθέσεις:
- συναίνεση,
- ασφάλεια,
- ψυχική λειτουργικότητα.
Δηλαδή, όταν οι πρακτικές:
- δεν επιβάλλονται,
- δεν προκαλούν βλάβη,
- δεν αντικαθιστούν πλήρως την ανθρώπινη επαφή,
- δεν οδηγούν σε καταναγκασμό ή εξάρτηση.
Έτσι, η ερωτική «ιδιαιτερότητα» μπορεί να είναι κομμάτι μιας απόλυτα υγιούς σεξουαλικής ζωής.
Παρόλα αυτά, οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν φαντασιώσεις που δεν θα ομολογούσαν ποτέ δημόσια. Κι όμως, κοινωνικά συνεχίζουμε να αντιμετωπίζουμε τη σεξουαλική εκκεντρικότητα σαν κάτι σοκαριστικό.
Αυτό δημιουργεί συχνά ντροπή. Πολλοί άνθρωποι νιώθουν «λάθος» όχι επειδή οι επιθυμίες τους είναι επικίνδυνες, αλλά επειδή δεν ταιριάζουν στην εικόνα που πιστεύουν ότι πρέπει να έχουν.
Η ψυχική πίεση δεν γεννιέται πάντα από την ίδια την επιθυμία. Συχνά γεννιέται από την καταπίεσή της.
Υπάρχουν βέβαια και περιπτώσεις όπου η συνεχής αναζήτηση ακραίας διέγερσης κρύβει βαθύτερη δυσκολία:
- φόβο συναισθηματικής οικειότητας,
- ναρκισσιστική ανάγκη επιβεβαίωσης,
- τραυματικές εμπειρίες,
- αδυναμία σύνδεσης χωρίς έντονο ερέθισμα,
- εθισμό στην ένταση.
Τότε, το σεξ παύει να είναι χώρος επαφής και γίνεται μηχανισμός φυγής από τον εαυτό.
Η διαφορά δεν βρίσκεται στο πόσο «παράξενη» είναι μια επιθυμία, αλλά στο αν ο άνθρωπος παραμένει ελεύθερος απέναντί της ή υποδουλωμένος σε αυτήν.
Ίσως, τελικά, η μεγαλύτερη ωριμότητα στη σεξουαλικότητα είναι να αποδεχτούμε ότι ο άνθρωπος δεν είναι μονοδιάστατος. Μέσα μας συνυπάρχουν τρυφερότητα και ένστικτο, ανάγκη για αγάπη και ανάγκη για παιχνίδι, σταθερότητα και περιέργεια.
Η εκκεντρικότητα στο σεξ, όταν εκφράζεται με επίγνωση και αμοιβαίο σεβασμό, μπορεί να γίνει όχι απειλή αλλά γλώσσα οικειότητας. Ένας τρόπος να πει κανείς:
«Σου δείχνω πλευρές μου που δεν δείχνω πουθενά αλλού.»
Και ίσως τελικά αυτό είναι το πιο βαθύ ερωτικό στοιχείο απ’ όλα:
όχι η τελειότητα, αλλά η ελευθερία να υπάρχουμε αυθεντικά απέναντι σε έναν άλλον άνθρωπο.
Θάνος Ε. Ασκητής
