Στη ζωή, υπάρχουν πολλά που μας χωρίζουν, αλλά και πολλά που μας ενώνουν. Για παράδειγμα, όλοι μας έχουμε ανά ημέρα τον ίδιο ακριβώς αριθμό ωρών που είχαν ο Παστέρ, ο Μιχαήλ Άγγελος, η Μητέρα Τερέζα, ο Λεονάρντο ντα Βίντσι, ο Τόμας Τζέφερσον, ο Αϊνστάιν… Ωστόσο, κάποιοι από εμάς ξοδεύουν το χρόνο τους στο «επείγον», ενώ άλλοι τον αφιερώνουν στο «σημαντικό». Εντέλει, στη σύγχρονη εποχή της ταχύτητας και της συνεχούς συνδεσιμότητας, το μόνιμο αίσθημα της έλλειψης χρόνου ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα ή είναι θέμα επιλογής;
Time poverty: Γιατί δεν προλαβαίνουμε ποτέ
Παρά τις τεχνολογικές εξελίξεις που υποτίθεται πως σήμερα κάνουν τη ζωή μας πιο εύκολη, όλο και περισσότεροι αισθανόμαστε το χρόνο να μας κυνηγά. Δεν είναι ότι απλώς έχουμε πολλά να κάνουμε. Είναι ότι τελειώνει η μέρα και δεν προλαβαίνουμε τα «ουσιαστικά». Δεν προλαβαίνουμε να ξεκουραστούμε, να δούμε τους αγαπημένους μας, να φροντίσουμε τον εαυτό μας, να σκεφθούμε, να δημιουργήσουμε, να εξελιχθούμε… Ναι, ανταποκρινόμαστε στις υποχρεώσεις. Όμως, πέρα από τις εργασίες, ζούμε πραγματικά;
Αυτό ακριβώς είναι η λεγόμενη «χρονική φτώχεια» (time poverty), σύμφωνα με τους ειδικούς. Οι μέρες μας, εάν τις δούμε μία μία, ξεχωριστά, φαίνονται γεμάτες, αλλά εάν τις ενώσουμε, μάλλον θα διαπιστώσουμε πως, δυστυχώς, τελικά είναι κενές.
H χρονική φτώχεια δεν αφορά μονάχα ανθρώπους με απαιτητικά επαγγέλματα. Μπορεί να επηρεάσει:
- Οποιονδήποτε εργαζόμενο με πολλές ώρες δουλειάς.
- Γονείς που πασχίζουν να ισορροπήσουν καριέρα και οικογένεια.
- Άτομα που φροντίζουν τους γύρω τους (π.χ., ηλικιωμένους συγγενείς).
- Ακόμα και νέους που πιέζονται να κάνουν τα όνειρά τους πραγματικότητα σε έναν αβέβαιο κόσμο.
Το Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών για την Ανάπτυξη (UNDP) έχει χαρακτηρίσει την έλλειψη χρόνου ως μια παγκόσμια κρίση. Στις αναπτυσσόμενες χώρες, το πρόβλημα είναι έως και τρεις φορές πιο έντονο σε σύγκριση με τις ανεπτυγμένες. Ακόμα όμως και στις πιο εύπορες κοινωνίες, η μεσαία τάξη πλέον φαίνεται να το βιώνει έντονα. Στην πραγματικότητα, είναι ένα φαινόμενο που αγγίζει όλο και μεγαλύτερο μέρος του κόσμου.
Ο χρόνος, λοιπόν, για μια μεγάλη μερίδα του παγκόσμιου πληθυσμού έχει μετατραπεί σε ένα από τα πιο πολύτιμα και πιο δυσεύρετα αγαθά. Και το ερώτημα είναι εύλογο: Αφού έχουμε στη διάθεσή μας περισσότερα εργαλεία από ποτέ, γιατί νιώθουμε τόσο πιεσμένοι;
Η κουλτούρα της διαρκούς απασχόλησης
Στις μέρες μας, το να είναι κανείς απασχολημένος 24/7 θεωρείται σχεδόν… παράσημο. Η ξεκούραση συχνά παρερμηνεύεται ως τεμπελιά, ενώ η υπερπαραγωγικότητα εξιδανικεύεται. Παράλληλα, η τεχνολογία έχει θολώσει τα όρια ανάμεσα στην εργασία και την προσωπική ζωή, απόδειξη ότι τα emails και οι ειδοποιήσεις δεν σταματούν ποτέ, δημιουργώντας μια αίσθηση συνεχούς «ετοιμότητας».
Ψηφιακή υπερφόρτωση: Τα social media, οι πλατφόρμες streaming και οι ατελείωτες πληροφορίες online διεκδικούν ακατάπαυστα την προσοχή μας. Χάνουμε χρόνο χωρίς να το καταλαβαίνουμε – και βέβαια χωρίς να ξεκουραζόμαστε πραγματικά.
Αυξημένες απαιτήσεις: Η σύγχρονη καθημερινότητα περιλαμβάνει πολλαπλούς ρόλους – επαγγελματίας, γονέας, φίλος/η, σύντροφος, φροντιστής… Το να τα ισορροπήσουμε όλα εννοείται πως συνήθως δεν είναι εύκολο.
Λανθασμένες αντιλήψεις: Δεν υπάρχουν μόνο οι εξωτερικοί παράγοντες που παίζουν το ρόλο τους. Υπάρχουν και ορισμένοι εσωτερικοί, όπως η αντιμετώπιση του χρόνου ως πάντα «περιορισμένου» και «ανεπαρκή», αντί για «ευέλικτου» και «προσαρμόσιμου». Δεν έχει σημασία μόνο πόσο χρόνο έχουμε ή το να εξοικονομήσουμε περισσότερο, αλλά και το να αλλάξουμε τη σχέση μας μαζί του.
Προτεραιότητες και αξίες: Ο χρόνος δεν αφορά μόνο την ποσότητα, αλλά και την ποιότητα. Το πού τον αφιερώνουμε εξαρτάται από το τι θεωρούμε σημαντικό. Όπως χαρακτηριστικά είχε πει ο Αμερικανός ψυχίατρος Σκοτ Πεκ: «Εάν δεν εκτιμήσεις την αξία του εαυτού σου, δεν θα εκτιμήσεις την αξία του χρόνου σου. Κι αν δεν εκτιμήσεις την αξία του χρόνου σου, δεν θα κάνεις ποτέ τίποτα με αυτόν».
Κακή διαχείριση: Η οργάνωση στην καθημερινή μας ρουτίνα βοηθά. Αντίθετα, η έλλειψή της καθιστά τη σπατάλη χρόνου αναπόφευκτη.
Time poverty: Το «κρυφό» κόστος
Η χρονική φτώχεια δεν είναι μόνο ένα πρακτικό θέμα· αφορά επίσης την υγεία και την ποιότητα της ζωής μας. Έρευνες δείχνουν ότι σχετίζεται με:
- Αυξημένο στρες
- Επαγγελματική εξουθένωση (burnout)
- Παραμέληση του εαυτού
- Κακές διατροφικές επιλογές
- Έλλειψη άσκησης
- Μειωμένη συμμετοχή σε δραστηριότητες με νόημα
- Εξασθένηση του ανοσοποιητικού
- Κακό ύπνο
- Δυσκολία συγκέντρωσης
- Λιγότερη σύνδεση στις σχέσεις
Γεμάτος χρόνος, γεμάτη ζωή; Κι όμως, γίνεται
Δεν είναι εφικτό να τα κάνουμε όλα – δεν χρειάζεται κιόλας. Αυτό που μπορούμε όμως να κάνουμε είναι να επιλέξουμε συνειδητά πού δίνουμε το χρόνο μας, σε ποιους και με ποιον τρόπο. Το να έχουμε χρόνο να ξεκουραστούμε, να αγαπήσουμε, να υπάρξουμε δεν είναι πολυτέλεια. Είναι ανάγκη. Καμιά αλλαγή φυσικά δεν έρχεται από τη μια μέρα στην άλλη, γι’ αυτό ξεκινάμε βήμα βήμα και:
Ξεκαθαρίζουμε τι έχει αξία για εμάς
Ας αναρωτηθούμε:
- Τι μου δίνει ενέργεια;
- Τι με γεμίζει πραγματικά;
- Ποια είναι η πιο ωφέλιμη χρήση του χρόνου μου αυτήν τη στιγμή;
Αφήνουμε τις απαντήσεις να είναι ο οδηγός μας. Παράλληλα, εντοπίζουμε τι μας «κλέβει» χρόνο.
Αποφεύγουμε το multitasking
Ως γνωστόν, μειώνει την παραγωγικότητα! Αντ’ αυτού, ομαδοποιούμε τις εργασίες μας έξυπνα, αξιοποιούμε την τεχνολογία αυτοματοποιώντας απλές διαδικασίες και μοιράζουμε αρμοδιότητες.
Θέτουμε όρια (και τα τηρούμε)
Κάθε «ναι» σε κάτι σημαίνει ένα «όχι» σε κάτι άλλο. Αποφασίζουμε με επίγνωση και προστατεύουμε το χρόνο μας. Αυτό μπορεί να σημαίνει:
- Δεν απαντάμε σε emails εκτός ωραρίου εργασίας.
- Αποφεύγουμε περιττές υποχρεώσεις.
- Προγραμματίζουμε χρόνο μόνο για τον εαυτό μας.
Περιορίζουμε την ψηφιακή κατανάλωση
Δοκιμάζουμε:
- Να ορίσουμε συγκεκριμένες ώρες χρήσης του κινητού.
- Να αποσυνδεόμαστε πριν από τον ύπνο.
- Να κάνουμε μικρά digital breaks μέσα στην ημέρα, απενεργοποιώντας τις ειδοποιήσεις.
Απολαμβάνουμε τα απλά…
Μικρές στιγμές, όπως ένας καφές χωρίς βιασύνη, ένας περίπατος, λίγα λεπτά σιωπής, μπορούν να αλλάξουν τη μέρα μας.
Αλλάζουμε πρόγραμμα και νοοτροπία
Δεν είναι απαραίτητο να λειτουργούμε με τον ίδιο ρυθμό κάθε στιγμή. Αφήνουμε χώρο για αποκατάσταση και ισορροπία, ανάλογα με τις ανάγκες μας. Επιπλέον, συμφιλιωνόμαστε με την ιδέα ότι δεν μπορούμε να είμαστε συνέχεια παραγωγικοί και να κάνουμε τα πάντα «τέλεια».
Αυτό που εντέλει έχει σημασία είναι να μην ξεχνάμε ότι η αξία μας δεν μετριέται από το πόσο απασχολημένοι είμαστε και πως ο χρόνος δεν είναι εχθρός μας· είναι ένας σύμμαχος που αξίζει να προστατεύουμε για καλύτερη υγεία και ευεξία.
