Όταν οι θερμοκρασίες ανεβαίνουν πολύ, δεν υποφέρουν μόνο οι άνθρωποι. Οι επιστήμονες ανακαλύπτουν όλο και περισσότερα στοιχεία ότι η έντονη ζέστη επηρεάζει και τα ζώα, αλλάζοντας τη συμπεριφορά τους, τη μνήμη τους και την ικανότητά τους να παίρνουν αποφάσεις.
Μάλιστα, ορισμένα ζώα γίνονται πιο επιθετικά κατά τη διάρκεια των καυσώνων, ενώ άλλα δυσκολεύονται να βρουν τροφή ή να αναγνωρίσουν πιθανούς κινδύνους. Οι αλλαγές αυτές μπορεί να φαίνονται μικρές, όμως έχουν τη δύναμη να επηρεάσουν ολόκληρα οικοσυστήματα.
Όταν η ζέστη «μπερδεύει» τον εγκέφαλο
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα προέρχεται από τη Νότια Αφρική. Ερευνητές παρατήρησαν ότι τα πουλιά southern pied babbler μπορούσαν εύκολα να βρουν τροφή που βρισκόταν πίσω από ένα διάφανο εμπόδιο όταν οι θερμοκρασίες ήταν φυσιολογικές. Τις πολύ ζεστές ημέρες, όμως, συνέχιζαν να χτυπούν το εμπόδιο με το ράμφος τους αντί να το παρακάμψουν, παρόλο που αυτή ήταν η σωστή λύση.
Παρόμοια αποτελέσματα έχουν βρεθεί και σε άλλα είδη. Σε περιόδους υψηλών θερμοκρασιών, ορισμένα πουλιά δυσκολεύονται να μάθουν νέες πληροφορίες ή να λύσουν απλά προβλήματα που υπό φυσιολογικές συνθήκες αντιμετωπίζουν εύκολα.
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η υπερβολική ζέστη επηρεάζει τη λειτουργία του εγκεφάλου, μειώνοντας την ικανότητα συγκέντρωσης, μάθησης και μνήμης.
Ζώα πιο νευρικά και πιο επιθετικά
Η ζέστη φαίνεται ότι επηρεάζει και τη διάθεση των ζώων.
Μελέτες έχουν δείξει ότι τις πολύ ζεστές ημέρες αυξάνονται τα περιστατικά δαγκωμάτων από σκύλους. Σε έρευνα που ανέλυσε χιλιάδες περιστατικά στις Ηνωμένες Πολιτείες, ο κίνδυνος δαγκώματος ήταν σημαντικά υψηλότερος όταν η θερμοκρασία έφτανε τους 32 βαθμούς Κελσίου σε σύγκριση με πιο δροσερές ημέρες.
Παρόμοια τάση έχει παρατηρηθεί και σε άλλα ζώα, όπως οι γάτες και τα φίδια.
Η επιθετικότητα δεν στρέφεται μόνο προς τους ανθρώπους. Σε ορισμένα είδη, οι επιστήμονες έχουν καταγράψει περισσότερες συγκρούσεις μεταξύ των ίδιων των ζώων κατά τη διάρκεια ζεστών περιόδων. Αυτό μπορεί να συμβαίνει επειδή η ζέστη περιορίζει την πρόσβαση σε τροφή και νερό, αυξάνοντας τον ανταγωνισμό.
Γιατί αλλάζει η συμπεριφορά τους;
Όπως ακριβώς οι άνθρωποι αισθάνονται εξάντληση και εκνευρισμό κατά τη διάρκεια ενός καύσωνα, έτσι και τα ζώα χρειάζονται περισσότερη ενέργεια για να διατηρήσουν τη θερμοκρασία του σώματός τους σε ασφαλή επίπεδα.
Πολλά πουλιά, για παράδειγμα, περνούν ώρες με ανοιχτά φτερά ή με ανοιχτό ράμφος για να αποβάλουν θερμότητα. Άλλα ζώα αναζητούν συνεχώς σκιά ή παραμένουν μέσα σε λαγούμια και φωλιές.
Όσο περισσότερο χρόνο αφιερώνουν στην προσπάθεια να δροσιστούν, τόσο λιγότερο χρόνο διαθέτουν για να αναζητήσουν τροφή, να φροντίσουν τα μικρά τους ή να παρακολουθήσουν το περιβάλλον τους.
Οι μέλισσες και οι επικονιαστές κινδυνεύουν
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν οι επιπτώσεις στα έντομα που παίζουν σημαντικό ρόλο στην επικονίαση των φυτών.
Σε πειράματα, οι μέλισσες κατάφερναν να συνδέσουν συγκεκριμένα χρώματα με πηγές τροφής όταν η θερμοκρασία ήταν μέτρια. Όταν όμως η θερμοκρασία αυξανόταν σημαντικά, η επίδοσή τους μειωνόταν αισθητά.
Αν οι μέλισσες δυσκολεύονται να θυμηθούν ποια άνθη πρέπει να επισκεφθούν ή πώς να επιστρέψουν στη φωλιά τους, οι συνέπειες δεν αφορούν μόνο τις ίδιες. Επηρεάζονται και τα φυτά που εξαρτώνται από αυτές για την αναπαραγωγή τους, καθώς και πολλές γεωργικές καλλιέργειες.
Περισσότερος κίνδυνος από τους θηρευτές
Η ζέστη φαίνεται να μειώνει και την εγρήγορση των ζώων απέναντι στους κινδύνους.
Έρευνες έχουν δείξει ότι ορισμένα πουλιά δυσκολεύονται να ξεχωρίσουν έναν πραγματικό θηρευτή από ένα ακίνδυνο αντικείμενο όταν οι θερμοκρασίες είναι πολύ υψηλές. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να αντιδρούν πιο αργά σε μια απειλή, αυξάνοντας τον κίνδυνο να γίνουν θήραμα.
Τι σημαίνει αυτό για το μέλλον;
Η κλιματική αλλαγή κάνει τα κύματα καύσωνα συχνότερα, πιο έντονα και μεγαλύτερης διάρκειας. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι οι επιπτώσεις της ζέστης στον εγκέφαλο και τη συμπεριφορά των ζώων ίσως είναι πολύ μεγαλύτερες από ό,τι πιστεύαμε μέχρι σήμερα.
Αν τα ζώα δυσκολεύονται να βρουν τροφή, να προστατευθούν από θηρευτές ή να φροντίσουν τους απογόνους τους, οι πληθυσμοί τους μπορεί να μειωθούν. Και όταν επηρεάζονται πολλά διαφορετικά είδη, οι συνέπειες γίνονται αισθητές σε ολόκληρα τα οικοσυστήματα.
Η ζέστη, λοιπόν, δεν αποτελεί απλώς μια πρόκληση για την επιβίωση των ζώων. Φαίνεται ότι επηρεάζει και τον τρόπο με τον οποίο «σκέφτονται», μαθαίνουν και αλληλεπιδρούν με τον κόσμο γύρω τους.
