Στην Ισπανία οι θερμοκρασίες ξεπέρασαν τους 45°C, στη Γαλλία καταγράφηκαν οι υψηλότερες θερμοκρασίες Ιουνίου στην ιστορία της με πάνω από 43°C, στη Γηραιά Αλβιόνα καταγράφηκε η θερμότερη ημέρα Ιουνίου όλων των εποχών, με τον υδράργυρο να φτάνει τους 36,1°C. Τι προκαλεί λοιπόν αυτό το τελευταίο κύμα καύσωνα; Και γιατί είναι τόσο έντονο, δίχως προηγούμενο;
Καύσωνας σημειώνεται όταν η μέση θερμοκρασία είναι ασυνήθιστα υψηλή για τρεις ή περισσότερες συνεχόμενες ημέρες, σε σύγκριση με τα ιστορικά μετεωρολογικά δεδομένα της ίδιας περιοχής.
Ωστόσο, σύμφωνα με τον κλιματολόγο επ. καθηγητή στο Πανεπιστήμιο Μονάς στην Αυστραλία, Άντριου Ουότκινς, ο τρέχων ευρωπαϊκός καύσωνας προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία στους επιστήμονες για δύο βασικούς λόγους, τη χρονική συγκυρία και τη σφοδρότητα.
Στην Ευρώπη, η θερμότερη περίοδος του έτους εμφανίζεται συνήθως από τα μέσα έως τα τέλη Ιουλίου, περίπου έναν μήνα μετά το θερινό ηλιοστάσιο. «Ωστόσο, πρόσφατη έρευνα δείχνει ότι οι ημέρες έντονης θερμικής καταπόνησης αρχίζουν πλέον να εμφανίζονται ήδη από τον Ιούνιο. Από το 1950, μόνο ένας ακόμη μεγάλος καύσωνας είχε εκδηλωθεί νωρίτερα από τον σημερινό, ο οποίος εξελίσσεται αρκετές εβδομάδες πριν από την κορύφωση του ευρωπαϊκού καλοκαιριού» σημειώνει ο Ουότκινς σε ανάλυσή του στο The Conversation.
Τα σημερινά στοιχεία δείχνουν ότι η κλιματική αλλαγή καθιστά τους καύσωνες συχνότερους και εντονότερους, με τον φετινό καύσωνα να αποδεικνύεται ιδιαίτερα επικίνδυνος λόγω του συνδυασμού ακραίων θερμοκρασιών και υψηλής υγρασίας.
Σύμφωνα με έρευνα της World Weather Attribution για τον καύσωνα που έπληξε τη νοτιοανατολική Αγγλία τον Ιούνιο του 2025, χωρίς την επίδραση των ανθρωπογενών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, ένας τέτοιος καύσωνας θα εμφανιζόταν μόνο μία φορά κάθε 50 χρόνια.
Όταν όμως οι ερευνητές συνυπολόγισαν την αύξηση της θερμοκρασίας κατά 1,3°C που προκλήθηκε από την ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή, η πιθανότητα αυξήθηκε σε τουλάχιστον 1 φορά κάθε 5 χρόνια.
Μελέτη που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Earth and Space Science, έδειξε ότι στις πέντε δεκαετίες μεταξύ 1950 και 1999 η Ευρώπη βίωσε πέντε έντονους καύσωνες. Μεταξύ 2000 και 2021 σημειώθηκαν 18 τέτοιοι καύσωνες. Αν προστεθούν και οι ακραίοι καύσωνες του 2022, του 2023 και του 2025, ο αριθμός ξεπερνά τους 20 σοβαρούς καύσωνες μέσα σε μόλις 25 χρόνια. Τα στοιχεία είναι ξεκάθαρα: οι καύσωνες στην Ευρώπη εμφανίζονται πολύ συχνότερα.
Τι τον προκάλεσε;
Σε τοπική κλίμακα, οι καύσωνες εκδηλώνονται όταν ένα σύστημα υψηλών πιέσεων εγκαθίσταται πάνω από μια περιοχή. Τα συστήματα αυτά λειτουργούν σαν «καπάκια» που παγιδεύουν τη θερμότητα και την ωθούν πιο κοντά στην επιφάνεια. Παράλληλα, διαλύουν τα σύννεφα, επιτρέποντας σε περισσότερη ηλιακή ακτινοβολία να φτάσει στο έδαφος.
Σε ευρύτερη κλίμακα, η κλιματική αλλαγή που προκαλείται από την καύση πετρελαίου, άνθρακα και φυσικού αερίου μεταβάλλει τον τρόπο και τον χρόνο σχηματισμού των καυσώνων. «Αυτό συμβαίνει επειδή η επιπλέον θερμότητα που παγιδεύεται στην ατμόσφαιρα μεταβάλλει επίσης τα μεγάλης κλίμακας καιρικά πρότυπα, τα οποία συνήθως κινούνται από τα ανατολικά προς τα δυτικά, επιτρέποντας τον σχηματισμό περισσότερων αργά κινούμενων συστημάτων υψηλών πιέσεων. Αυτό, με τη σειρά του, αυξάνει τον κίνδυνο καυσώνων» λέει ο κλιματολόγος.
Παιδιά και ηλικιωμένοι οι απειλούμενες ομάδες
Ο καύσωνας μάλιστα στη Γαλλία στοίχισε τη ζωή σε δεκάδες ανθρώπους, οι οποίοι πνίγηκαν στην προσπάθειά τους να δροσιστούν στο νερό.
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Αξιολόγηση Κλιματικού Κινδύνου, οι καύσωνες αποτελούν ήδη κρίσιμο κίνδυνο για τη δημόσια υγεία σε ολόκληρη τη νότια Ευρώπη. «Τα παιδιά και οι ηλικιωμένοι διατρέχουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο εμφάνισης προβλημάτων υγείας που σχετίζονται με τη ζέστη. Ο οργανισμός τους δυσκολεύεται περισσότερο να εξατμίσει τον ιδρώτα και να ρυθμίσει την εσωτερική του θερμοκρασία. Για αυτούς τους πληθυσμούς, η ακραία ζέστη σε συνδυασμό με την υγρασία μπορεί να αποβεί απειλητική για τη ζωή» σημειώνει ο Ουότκινς.
Προειδοποιεί ότι τα επόμενα χρόνια, οι κοινότητες της νότιας και της δυτικής-κεντρικής Ευρώπης θα διατρέχουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο ασθενειών και θανάτων που σχετίζονται με τη ζέστη.
Κλείνοντας, ο μετεωρολόγος-κλιματολόγος προειδοποιεί ότι η κλιματική αλλαγή αυξάνει τον κίνδυνο ακραίας ζέστης σε οποιοδήποτε έτος. Αν προστεθούν και οι επιδράσεις του El Niño, η παγκόσμια μέση θερμοκρασία θα κινηθεί κοντά σε επίπεδα-ρεκόρ τόσο το 2026 όσο και το 2027. «Στο μεταβαλλόμενο κλίμα μας, ο κίνδυνος της ακραίας ζέστης αποτελεί πλέον μια παγκόσμια πραγματικότητα».
