Την τελευταία φορά που άνοιξα το X, μια φωτογραφία της Αριάνα Γκράντε να σκύβει φορώντας ένα μαύρο φόρεμα με βαθύ ντεκολτέ, με την κλείδα της να φαίνεται, βρισκόταν στην κορυφή του feed. Η ανάρτηση έγραφε: «ε, @grok κάνε την Αριάνα Γκράντε υγιή και παχιά».
Έτσι ξεκινάει το άρθρο γνώμης η Emma Maden στον Guardian και συνεχίζει:
«Εικόνες διασημοτήτων στην πιο αδύνατη μορφή τους αναρτώνται τακτικά στην κορυφή των ροών των κοινωνικών δικτύων, επειδή προκαλούν τεράστια, αντιφατική αλληλεπίδραση.
»Οι πλατφόρμες κοινωνικών δικτύων έχουν καταβάλει μισές προσπάθειες για να καταστείλουν το περιεχόμενο υπέρ των διατροφικών διαταραχών -το Instagram και το TikTok ανακατευθύνουν τις αναζητήσεις για “thinspo” προς πηγές υποστήριξης.
»Ωστόσο, τις τελευταίες δύο εβδομάδες, η Γκράντε έχει προκαλέσει στους χρήστες μια φρενίτιδα που ξεπερνά τις προσπάθειες των πλατφορμών».
Εξαιρετικά αδύναμο σώμα
Το στιγμιότυπο οθόνης που δημοσίευσε ο χρήστης προήλθε από το μουσικό βίντεο της Γκράντε για το «Petal», το ομώνυμο τραγούδι από το τελευταίο της άλμπουμ. Η Γκράντε και η ομάδα της δεν έχουν δηλώσει ότι πάσχει από οποιαδήποτε μορφή διατροφικής διαταραχής. Παρ’ όλα αυτά, η προώθηση του «Petal» έχει επισκιάσει πλήρως η συζήτηση για το εξαιρετικά αδύνατο σώμα της τραγουδίστριας.
Άλλες απαντήσεις στο screenshot κυμαίνονταν από σκληρές επιθέσεις κατά της Γκράντε και των σωμάτων άλλων χρηστών, έως ειλικρινείς, σχεδόν απελπισμένες εκκλήσεις για ενσυναίσθηση.
Υπάρχει ειλικρινής αντίδραση;
«Έχοντας ζήσει με διατροφική διαταραχή ως έφηβη» εξηγεί η Emma Maden στον Guardian αναγνωρίζω σε αυτές τις αντιδράσεις ένα οικείο μοτίβο. Οι άνθρωποι συχνά αντιδρούν στο σώμα που υποφέρει ορατά με έναν ενστικτώδη οίκτο που συνυφαίνεται με ένα είδος αηδίας.
»Το αν αυτή η αντίδραση προστατεύει πραγματικά κάποιον, ή αντίθετα εδραιώνει την ίδια τη δυναμική που επιδιώκει να αντισταθεί, είναι ένα ερώτημα που αξίζει να επανεξεταστεί.
»Όσοι από εμάς έχουμε βιώσει διατροφικές διαταραχές και παρακολουθούμε αυτόν τον κύκλο ειδήσεων νιώθουμε την ανάγκη να προσφέρουμε τις δικές μας ερμηνείες –να εξηγήσουμε τι σημαίνει αυτή η στιγμή και να υποστηρίξουμε τον “σωστό” τρόπο να μιλάμε γι’ αυτό.
»Αλλά ακριβώς επειδή οι διατροφικές διαταραχές είναι τόσο ιδιόμορφες και τόσο ισχυρές, ίσως να μην υπάρχει ένας και μοναδικός σωστός τρόπος να τις αντιμετωπίσουμε. Η μόνη ειλικρινής αντίδραση ίσως είναι να αναγνωρίσουμε τις αντιφάσεις τους».
Απομάκρυνση από τα φώτα
Στην περίπτωση της Γκράντε, όλες οι προσευχές, οι ευχές και οι εκκλήσεις που έχουν ακουστεί μέχρι τώρα δεν έχουν προκαλέσει την ανταπόκριση του κοινού που τόσοι πολλοί ήλπιζαν.
Αντίθετα, φαίνεται να την έχουν ωθήσει προς την αντίθετη κατεύθυνση. Το Σαββατοκύριακο, λίγες μόνο ημέρες μετά την κυκλοφορία του «Petal», ένας εκπρόσωπός της δήλωσε στο περιοδικό «People» ότι η Γκράντε θα «αποσυρθεί προσωρινά από τη δημόσια ζωή» μετά την τρέχουσα περιοδεία της, ακυρώνοντας μελλοντικά προωθητικά σχέδια και αποσύροντας τη συμμετοχή της από την επικείμενη αναβίωση του έργου «Sunday in the Park With George» στο West End.
Σε πρόσφατη συναυλία, η Γκράντε εξήγησε στους θαυμαστές της ότι η απομάκρυνσή της από τα φώτα της δημοσιότητας ήταν κάτι που είχε προγραμματίσει «πριν από πολύ καιρό» και ότι προήλθε από μια «στοχαστική και συνειδητή απόφαση».
Η σκληρότητα της διατροφικής διαταραχής
«Αν επρόκειτο για περίπτωση διατροφικής διαταραχής, η απομάκρυνση από τη δημόσια ζωή θα μπορούσε να φανεί ως ένα θετικό βήμα προς την ανάρρωση» παρατηρεί η Emma Maden προσθέτοντας:
«Όμως ξέρω από εμπειρία ότι κάποιος που υποφέρει μπορεί να εκλάβει την απομόνωση ως αυτοσυντήρηση. Η σκληρότητα μιας διατροφικής διαταραχής έγκειται στο πόσο εύκολα σε πείθει ότι είναι το μόνο πράγμα που στέκεται ανάμεσα σε σένα και έναν κόσμο που προσπαθεί να σου στερήσει τον έλεγχο».
Η απάντησή της
Οι ανησυχίες σχετικά με το σώμα της Γκράντε υπάρχουν από την αρχή της καριέρας της ως ηθοποιού, όταν ήταν ακόμα έφηβη. Το 2013, τη χρονιά που κυκλοφόρησε το ντεμπούτο άλμπουμ της, το «Yours Truly», έγραψε στον παλιό της λογαριασμό στο Tumblr – ο οποίος και ο ίδιος έχει κατηγορηθεί για «pro-ana» περιεχόμενο, δηλαδή περιεχόμενο που προωθεί διατροφικές διαταραχές – για να απαντήσει στις «φήμες που κυκλοφορούν».
Σε μια ανάρτηση στο blog της έγραψε ότι οι αναφορές για «όλο αυτό το θέμα με τη διατροφική διαταραχή κουβαλούν μια υπερβολή».
«Ναι, έχασα λίγο βάρος πέρυσι», συνέχισε. «Αυτό οφείλεται στο ότι σταμάτησα να τρώω πρόχειρο φαγητό και άρχισα να κάνω υγιεινές επιλογές. Ήμουν ευχαριστημένη με τον εαυτό μου όπως ήμουν πριν και είμαι ακόμα ευχαριστημένη τώρα! Απλά πιο υγιής!».
Αντικαταθλιπτικά κι αλκοόλ
Πάνω από μια δεκαετία αργότερα, επανέλαβε ουσιαστικά το ίδιο μήνυμα σε ένα βίντεο στο TikTok, αφού κάποιοι δημοσίευσαν φωτογραφίες της δίπλα-δίπλα από την περίοδο της περιοδείας προώθησης του «Wicked» και από τα χρόνια που έπαιζε στη σειρά του Nickelodeon «Victorious».
«Το σώμα με το οποίο συγκρίνετε το σημερινό μου σώμα ήταν η πιο ανθυγιεινή εκδοχή του σώματός μου», είπε τον Απρίλιο του 2023. «Έπαιρνα πολλά αντικαταθλιπτικά και έπινα αλκοόλ ενώ τα έπαιρνα».
Η απάντησή της θύμισε κάτι που είχε πει η τραγουδίστρια Φιόνα Άπλ το 2013, μετά από χρόνια εικασιών σχετικά με το βάρος της. Ενώ εμφανιζόταν στη σκηνή, η Άπλ ξέσπασε εναντίον ενός διαμαρτυρόμενου που φώναξε: «Γίνε υγιής».
«Είμαι υγιής και δεν θα έπρεπε καν να χρειαστεί να το πω αυτό», δήλωσε η Άπλ στο Pitchfork την επόμενη μέρα. «Αυτό που με κάνει ανθυγιεινή και με θέτει σε κίνδυνο είναι ακριβώς αυτό το είδος της κριτικής».
Ο συγκεχυμένος λόγος
Σε διάφορα επίπεδα, η διατροφική διαταραχή βασίζεται σε ασυμβίβαστες εντάσεις. Απαιτεί αμείωτο αυτοέλεγχο, ενώ ταυτόχρονα επιβάλλει την υποταγή σε μια εμμονή που κατατρώει τα πάντα. Στην προσπάθειά του να εξαφανιστεί, το αδύνατο σώμα μετατρέπεται απλώς σε θέαμα νοσηρής περιέργειας.
Αυτό που συνήθως ξεκινά ως προσπάθεια να κυριαρχήσει κανείς στον εαυτό του, σύντομα μετατρέπεται σε πράξη αυτοκαταστροφής.
Ο συγκεχυμένος λόγος γύρω από το βάρος της Γκράντε αντικατοπτρίζει αυτό το παράδοξο. Κάθε λέξη μοιάζει να έχει κολλήσει στη θέση της, επειδή δεν διαθέτουμε ακόμη ένα πολιτισμικό πλαίσιο ικανό να χωρέσει όλες αυτές τις αμφισημίες.
Κίνημα θετικής στάσης
Είναι προφανές και αληθές ότι τα σώματα των γυναικών διασημοτήτων υπόκεινται σε μοναδική επιτήρηση. Γι’ αυτό η Μπίλι Άιλις αντιστάθηκε σε αυτή την επιτήρηση φορώντας ρούχα υπερμεγέθη και επικρίνοντας την αίσθηση του κοινού ότι έχει το δικαίωμα να κρίνει το σώμα της – μια τακτική που χρησιμοποίησε και η Γκράντε το 2018, ένα χρόνο μετά την καταστροφική βομβιστική επίθεση στη Manchester Arena.
Για μεγάλο μέρος της δεκαετίας του 2010, το κίνημα της θετικής στάσης απέναντι στο σώμα παρείχε μια απλή εντολή ενάντια στα αδιάκριτα βλέμματα: μην σχολιάζετε τα σώματα των γυναικών –κάτι που διόρθωσε την υποκριτική και μισογυνιστική αντιμετώπιση των διασημοτήτων από τα κίτρινα περιοδικά κατά τη δεκαετία του 2000, αποθαρρύνοντας τη δημόσια συζήτηση για τα σώματα άλλων ανθρώπων ως παρεμβατική, επιβλαβή και περιττή.
Δύο είδη φεμινισμού
Ίσως όμως να ήταν μια υπερβολική αντίδραση. Η εμφάνιση της Γκράντε αποτελεί μια περίπτωση όπου αυτή η συναίνεση δεν φαίνεται πλέον απολύτως επαρκής, ούτε ηθικά βιώσιμη.
Όμως, το θέμα είναι περίπλοκο. Δύο φεμινιστικά επιχειρήματα έρχονται σε αντίθεση. Το πρώτο είναι ότι οι γυναίκες δεν πρέπει να υποβάλλουν το σώμα τους σε δημόσια ερμηνεία ή εξήγηση.
Το δεύτερο είναι ότι οι διατροφικές διαταραχές ευδοκιμούν στη μυστικότητα και την άρνηση. Δεν θέλουμε μια κουλτούρα που αντιμετωπίζει την ορατή ταλαιπωρία – και τις συζητήσεις γύρω από αυτήν – ως κάτι τόσο ταμπού που δεν πρέπει να αναγνωριστεί.
«Μην ανησυχείτε για μένα»
Άλλωστε, η Γκράντε εμφανίζεται εδώ και καιρό σε πίνακες του Pinterest με θέμα το «thinspo». Σε ιδιωτικά φόρουμ που υποστηρίζουν την «pro-ana» κουλτούρα, οι χρήστες έχουν βρει ταύτιση στις δημόσιες δηλώσεις της.
«Όλο αυτό το “μην ανησυχείτε για μένα” και το “ο παλιός μου εαυτός ήταν λυπημένος και μη υγιής” ακούγεται σαν να απαντούν οι άνθρωποι σε μια παρέμβαση, lol», έγραψε ένας χρήστης.
Στο διαδίκτυο που υποστηρίζει την «pro-ana» κουλτούρα, το σώμα της Γκράντε θεωρείται ταυτόχρονα πρότυπο προς μίμηση και τεράστιος παράγοντας που πυροδοτεί τις διατροφικές διαταραχές.
«Pro-ana» κουλτούρα
Σε κοινότητες του Reddit για την ανάρρωση από διατροφικές διαταραχές, οι χρήστες την περιγράφουν ως την αιτία της «υποτροπής» τους, που τους επαναφέρει στη νοοτροπία της ασθένειάς τους.
Κάτω από τη φωτογραφία της Γκράντε που σκύβει, η οποία έχει πλέον κυκλοφορήσει ευρέως, χρήστες της υπόγειας κοινότητας X, γνωστής ως EDTwt, έχουν συγκρίνει ανοιχτά τον εαυτό τους με το σώμα της και αναρωτιούνται πώς θα μπορούσαν να επιτύχουν μια παρόμοια εμφάνιση.
Κρίση χωρίς (σωστή) κρίση
Σε ευρύτερο πλαίσιο, το σώμα της Γκράντε έχει επίσης μετατραπεί σε ένα μέσο στο οποίο προβάλλουν ευρύτερες πολιτισμικές ανησυχίες.
Σε μια εποχή όπου τα φάρμακα GLP-1 επαναφέρουν τη λατρεία της λεπτότητας, η θετική στάση απέναντι στο σώμα βρίσκεται σε υποχώρηση, η «bonesmashing» τάση συνεχίζει να κερδίζει έδαφος και οι «Maga tradwives» επιβάλλουν για άλλη μια φορά ηθικές κρίσεις για το πάχος, οι φόβοι για την επιστροφή της ανορεξίας της δεκαετίας του 2000 έχουν επικεντρωθεί στην ίδια την Γκράντε.
Το αν αυτοί οι φόβοι αφορούν μόνο την ίδια είναι σχεδόν άσχετο. Το σώμα της έχει γίνει το πεδίο μέσω του οποίου η κουλτούρα διαφωνεί με τον εαυτό της.
*Με στοιχεία από theguardian.com
*Από την Έφη Αλεβίζου
*Πηγή: www.in.gr
