Τα δέντρα φιλτράρουν τη σκόνη και τα αιωρούμενα σωματίδια της ατμοσφαιρικής ρύπανσης και προσφέρουν σκιά στις πόλεις, η οποία γίνεται όλο και πιο πολύτιμη καθώς η κλιματική ανεβάζει το θερμόμετρο, ειδικά στις πόλεις.
Κι όμως, ορισμένα είδη δέντρων στο αστικό πράσινο επιβαρύνουν την ποιότητα του αέρα, διαπιστώνει μελέτη που δημοσιεύεται στο Science Advances των εκδόσεων Nature.
Ο λόγος είναι ότι τα δέντρα αυτά απελευθερώνουν ισοπρένιο, ένα παραπροϊόν της διαδικασίας της φωτοσύνθεσης που συνδυάζεται με τα οξείδια του αζώτου σε φωτοχημικές αντιδράσεις και παράγει τελικά όζον.
Ενώ το όζον της στρατόσφαιρας προστατεύει τον πλανήτη από την υπεριώδη ακτινοβολία του είδους, το όζον στην επιφάνεια του εδάφους ερεθίζει τους πνεύμονες και μπορεί να προκαλέσει αναπνευστική δυσκολία, ειδικά σε ανθρώπους με άσθμα ή άλλες πνευμονοπάθειες.
Η νέα μελέτη στο Πεκίνο αποκαλύπτει ότι οι ιτιές (Salix sp.) και οι λεύκες (Poplar sp.) αυξάνουν τα επίπεδα του όζοντος στις πόλεις.
Οι ερευνητές του Πανεπιστημίου Τζινάν έστησαν έναν σταθμό μέτρησης στον Μετεωρολογικό Πύργο του Πεκίνου, σε ύψος 120 μέτρων, και μέτρησαν για δύο μήνες τις «πτητικές οργανικές ενώσεις» (VOC), οι οποίες αντιδρούν με τα οξείδια του αζώτου παρουσία φωτός και σχηματίζουν όζον.
Οι αναλύσεις έδειξαν ότι οι VOC βιολογικής προέλευσης αντιστοιχούσαν περίπου στο 10% της συνολικής ποσότητας VOC, με το υπόλοιπο να αντιστοιχεί σε πτητικές ενώσεις ανθρωπογενούς προέλευσης, όπως τα οχήματα και η βιομηχανία.
Δυσανάλογες επιπτώσεις
Αν και αποτελούσαν ένα σχετικά μικρό ποσοστό του συνόλου, οι βιογενείς VOC, με κυριότερη το ισοπρένιο διαπιστώθηκε ότι αντιστοιχούσαν σε ένα μεγάλο μέρος της συνολικής «αντιδραστικότητας» -της ταχύτητας με την οποία οι ουσίες αυτές οδηγούν στον σχηματισμό όζοντος.
Το φαινόμενο συνδέεται άμεσα με τη θερμοκρασία, αναφέρουν οι ερευνητές. Σε θερμοκρασία 35 βαθμών Κελσίου, η αντιδραστικότητα των βιογενών VOC ήταν οκτώ φορές μεγαλύτερη από ό,τι στους 20 βαθμούς. Ως αποτέλεσμα, η συμμετοχή τους στην ολική αντιδραστικότητα αυξήθηκε από το 21 στο 75 τοις εκατό.
Οι ανθρωπογενείς εκπομπές VOC ήταν σημαντικά μεγαλύτερες σε σχέση με τις βιογενείς εκπομπές, ωστόσο η συμμετοχή τους στον σχηματισμό όζοντος ήταν μικρότερη.
Το φαινόμενο είναι σημαντικό πρόβλημα για την ποιότητα του αέρα στην κινεζική πρωτεύουσα, όπου οι κλαίουσες ιτιές, οι κινεζικές λεύκες και άλλα είδη που απελευθερώνουν ισοπρένιο αντιστοιχούν στο 35% των δέντρων της πόλης.
Οι ερευνητές εξέτασαν επίσης τα είδη δέντρων που φυτεύονται σε άλλες μεγάλες πόλεις και εκτίμησαν τις δυνητικές εκπομπές ισοπρενίου. Οι υπολογισμοί έδειξαν ότι σε πολλές πόλεις, ανάμεσά τους το Σίδνεϊ και η Μελβούρνη, οι συγκεντρώσεις ισοπρενίου στον αέρα είναι μεγαλύτερες από ό,τι στο Πεκίνο. Στο Σίδνεϊ, για παράδειγμα, το 65% των δέντρων εκπέμπει την ουσία.
Σε γενικές γραμμές, η κατάσταση στην Ευρώπη είναι καλύτερη. «Στις ευρωπαϊκές πόλεις, συναντάμε λιγότερα είδη δέντρων που εκλύουν ισοπρένιο» ανέφερε ο Τόμας Καρλ του Πανεπιστημίου του Ίνσμπρουκ στην Αυστρία, μέλος της ερευνητικής ομάδας.
«Τα αυτοφυή είδη δέντρων συχνά εκπέμπουν μονοτερπένια, τα οποία επίσης συμβάλλουν στον σχηματισμό όζοντος, απελευθερώνονται όμως σε μικρότερες ποσότητες από ό,τι το ισοπρένιο» εξήγησε.
Ακόμα όμως και στις πόλεις που αντιμετωπίζουν το μεγαλύτερο πρόβλημα, τόνισαν οι ερευνητές, η μείωση του πρασίνου για τη βελτίωση της ποιότητας του αέρα δεν θα ήταν καλή ιδέα.
Παρόλα αυτά, οι τοπικές αρχές πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τους κινδύνους του ισοπρενίου όταν επιλέγουν δέντρα, είπαν οι ερευνητές.
Επισήμαναν επίσης ότι μια ριζική λύση θα ήταν η μείωση των οξειδίων του αζώτου στην ατμόσφαιρα, αφού χωρίς αυτά οι VOC των δέντρων δεν μπορούν να σχηματίσουν όζον.
Από τον Κείμενο Βαγγέλη Πρατικάκη
