Τα μαθηματικά και ιδιαίτερα η γεωμετρία θεωρούνται συχνά ικανότητες που ξεχωρίζουν τον άνθρωπο από τα άλλα ζώα. Ωστόσο, νέα έρευνα που δημιοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Proceedings of the National Academy of Sciences δείχνει ότι ορισμένες βασικές δεξιότητες που σχετίζονται με την αντίληψη των σχημάτων μπορεί να είναι πολύ παλαιότερες από την ανθρώπινη εκπαίδευση. Πίθηκοι και άνθρωποι φαίνεται να προσεγγίζουν ορισμένα γεωμετρικά προβλήματα με παρόμοιο τρόπο.
Ένα παιχνίδι με σχήματα
Οι ερευνητές στην εν λόγω μελέτη συνέκριναν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονται τα σχήματα διαφορετικές ομάδες ανθρώπων και δύο είδη πιθήκων. Στα πειράματα συμμετείχαν παιδιά προσχολικής ηλικίας από τις ΗΠΑ, αλλά και ενήλικες ιθαγενείς από τη Βολιβία και τη Ναμίμπια. Οι δύο τελευταίες ομάδες δεν είχαν λάβει τη συστηματική σχολική εκπαίδευση στη γεωμετρία που είναι συνηθισμένη σε άλλες κοινωνίες.
Στην έρευνα συμμετείχαν επίσης πίθηκοι ρέζους και μπαμπουίνοι. Όλοι κλήθηκαν να παίξουν παιχνίδια σε οθόνη, στα οποία έπρεπε να αναγνωρίσουν και να αντιστοιχίσουν σχήματα και γωνίες.
Οι άνθρωποι και οι πίθηκοι έκαναν παρόμοια λάθη στα μαθηματικά
Το ενδιαφέρον για τους ερευνητές δεν ήταν μόνο το πόσο καλά τα κατάφεραν οι συμμετέχοντες, αλλά κυρίως ο τρόπος με τον οποίο έκαναν λάθη. Οι δύο ομάδες πιθήκων και όλες οι ομάδες ανθρώπων παρουσίασαν παρόμοια μοτίβα λαθών. Το εύρημα αυτό υποδηλώνει ότι μπορεί να χρησιμοποιούν παρόμοιες νοητικές διαδικασίες όταν επεξεργάζονται πληροφορίες σχετικά με τα σχήματα.
Όπως εξηγούν οι ερευνητές, αυτό δεν σημαίνει ότι οι άνθρωποι και οι πίθηκοι σκέφτονται με τον ίδιο ακριβώς τρόπο. Οι άνθρωποι φαίνεται να έχουν καλύτερες επιδόσεις, όμως η βασική ικανότητα αναγνώρισης και επεξεργασίας γεωμετρικών σχέσεων δεν φαίνεται να είναι αποκλειστικά ανθρώπινη.
Από πού προέρχονται τελικά τα μαθηματικά;
Τα ευρήματα δημιουργούν ενδιαφέροντα ερωτήματα σχετικά με την προέλευση της μαθηματικής σκέψης. Είναι πιθανό ορισμένες βασικές ικανότητες που σήμερα χρησιμοποιούμε στη γεωμετρία να στηρίζονται σε πιο αρχαίους μηχανισμούς του εγκεφάλου, οι οποίοι υπήρχαν ήδη στους εξελικτικούς προγόνους ανθρώπων και πιθήκων.
Οι επιστήμονες, ωστόσο, επισημαίνουν ότι χρειάζεται προσοχή. Τα υπολογιστικά μοντέλα που χρησιμοποιήθηκαν στην έρευνα μπορούν να περιγράψουν πιθανούς τρόπους επεξεργασίας των πληροφοριών, αλλά δεν αποτελούν πραγματική αναπαράσταση του τρόπου με τον οποίο «σκέφτεται» ένας άνθρωπος ή ένας πίθηκος.
Τα παιδιά σχεδιάζουν παιχνίδια για τους πιθήκους
Η έρευνα είχε και μια ιδιαίτερη εκπαιδευτική διάσταση. Μαθητές δημοτικού έχουν τη δυνατότητα να σχεδιάζουν και να προγραμματίζουν παιχνίδια για μπαμπουίνους. Τα παιδιά παρακολουθούν στη συνέχεια τους πιθήκους να παίζουν τα παιχνίδια τους, ενώ οι ερευνητές αξιοποιούν τις δραστηριότητες για να μελετήσουν καλύτερα τον τρόπο με τον οποίο τα ζώα λύνουν προβλήματα.
Μάλιστα, προηγούμενη έρευνα της ίδιας ομάδας έχει δείξει ότι η δημιουργία παιχνιδιών για πιθήκους μπορεί να βοηθήσει τα παιδιά να αναπτύξουν δεξιότητες επίλυσης προβλημάτων.
Τελικά, η μελέτη δεν δείχνει ότι οι πίθηκοι ξέρουν μαθηματικά όπως οι άνθρωποι. Δείχνει όμως κάτι εξίσου ενδιαφέρον. ‘Οτι ορισμένες από τις νοητικές ικανότητες που βρίσκονται πίσω από τη μαθηματική σκέψη ίσως έχουν πολύ βαθύτερες εξελικτικές ρίζες απ’ όσο πιστεύαμε.
