Τι θυμάστε για τον κύκλο του νερού; Ότι είναι το σύνθετο σύστημα μέσω του οποίου το νερό κινείται στη Γη. Εξατμίζεται από το έδαφος (και τις λίμνες και τα ποτάμια). Ανεβαίνει στην ατμόσφαιρα, σχηματίζοντας ρεύματα υδρατμών. Αυτά με τη σειρά τους διανύουν τεράστιες αποστάσεις πριν γίνουν βροχή ή χιόνι.
Αυτά δίδασκαν τα σχολικά βιβλία για τον κύκλο του νερού. Και κάποτε όλο αυτό ήταν σωστό. Πλέον, όμως, λόγω της ρύπανσης από τα ορυκτά καύσιμα, που προκαλεί την κλιματική αλλαγή, το σύστημα αυτό έχει απορρυθμιστεί. Και προκαλεί μια σειρά από επικίνδυνες συνέπειες, όπως επισημαίνει στην ετήσια ανάλυσή του ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός (WMO) για την παγκόσμια κατάσταση των υδατικών πόρων.
Rivers across the globe in 2025 had one of the driest years in more than 3 decades.
The WMO Global #StateOfWater Report 2025 shows a continuation of the long-term decline in Earth’s freshwater storage and in glacier retreat.
OUT NOW: https://t.co/mUWRMRdY5s https://t.co/g9OFnQ871f
— World Meteorological Organization (@WMO) September 17, 2026
Οι συνέπειες για τα αποθέματα γλυκού νερού
Αποτέλεσμα αυτής της απορρύθμισης είναι η συρρίκνωση ποταμών, η εξαφάνιση παγετώνων και οι ακραίες εναλλαγές μεταξύ πλημμυρών και ξηρασίας. Με σοβαρές συνέπειες για τα παγκόσμια αποθέματα γλυκού νερού, στην Ευρώπη, στην Ελλάδα, σε όλο τον κόσμο.
Ο κύκλος του νερού γίνεται «πιο ασταθής και απρόβλεπτος», προειδοποιεί ο WMO. Έτσι, η συνολική ποσότητα γλυκού νερού που είναι αποθηκευμένη σε ποταμούς, λίμνες, υδροφορείς, πάγους, χιόνι και εδάφη της Γης μειώνεται, όπως διαπίστωσε η έκθεση με βάση δορυφορικά δεδομένα. Το 2025, το 42% των περιοχών του πλανήτη παρουσίαζε επίπεδα αποθεμάτων χαμηλότερα από τα ιστορικά φυσιολογικά όρια.
Σύμφωνα με τον Γουέιν Τζένκισον, διευθυντή του τμήματος υδρολογίας και κρυόσφαιρας του WMO, «η τάση είναι σαφής. Το νερό που αποθηκεύεται στην ξηρά μειώνεται παγκοσμίως από το 2016 περίπου».
Το 2025 ήταν ένα από τα πιο ξηρά για τα ποτάμια του πλανήτη τα τελευταία 35 χρόνια. Οι πληγείσες περιοχές περιλαμβάνουν μεγάλο μέρος της Βόρειας Αμερικής, τμήματα της Νότιας Αμερικής, την Ανατολική Ευρώπη, τη Μέση Ανατολή και την Κεντρική Ασία.
Στην Ευρώπη είδαμε τον Ρήνο και τον Δούναβη να χάνουν τόσο νερό, ώστε σε σημεία δεν ήταν πια πλωτοί. Αλλά, τα ποτάμια αποτελούν ζωτικές αρτηρίες εμπορίου, πηγές νερού για τους ανθρώπους, τη γεωργία και τη βιομηχανία. Είναι επίσης πηγές παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, βιότοποι για την άγρια ζωή και πόλος έλξης για τον τουρισμό.
7 μη φυσιολογικά έτη
Σύμφωνα με την έκθεση, ο πλανήτης έχει βιώσει πλέον επτά έτη με μη φυσιολογικές ροές ποταμών. Αν και ορισμένα ποτάμια παρουσίασαν ροές πάνω από τον μέσο όρο το 2025, ένα μεγαλύτερο ποσοστό παρουσίασε ροές κάτω από τον μέσο όρο.
Παρόμοια είναι η κατάσταση και για τα υπόγεια ύδατα παγκοσμίως. Τα δύο τρίτα των γεωτρήσεων που παρακολουθούνταν παρουσίασαν συνθήκες εκτός των ιστορικών φυσιολογικών ορίων το 2025. Και η ισορροπία μετατοπίζεται περαιτέρω προς το έλλειμμα σε σύγκριση με το 2024.
Οι συνέπειες από τη απορρύθμιση στο κύκλο του νερού είναι ορατές και στις παγωμένες περιοχές του πλανήτη, όπου παρατηρήθηκαν ανησυχητικές μεταβολές.
Όλες οι περιοχές κατέγραψαν διευρυμένη απώλεια παγετώνων το 2025. Για τέταρτη συνεχόμενη χρονιά. Κατά την περίοδο 2023-2025, οι παγετώνες έχασαν ποσότητα νερού ικανή να γεμίσει περίπου 560 εκατομμύρια πισίνες ολυμπιακών διαστάσεων.
Το λιώσιμο των παγετώνων συνεπάγεται κινδύνους όπως πλημμύρες και άνοδο της στάθμης της θάλασσας, καθώς και τον κίνδυνο έλλειψης νερού για τα δύο δισεκατομμύρια ανθρώπους που εξαρτώνται από αυτούς.
Ο «αποταμιευτικός λογαριασμός» του νερού
Οι παγετώνες, το χιόνι και ο πάγος αποτελούν το «αργό» τμήμα του υδρολογικού κύκλου σε σύγκριση με ταχύτερα τμήματα όπως τα ποτάμια και οι λίμνες. Ο λόγος είναι ότι συσσωρεύονται και εξαντλούνται σε βάθος χρόνου.
Όπως επισημαίνει η Σελέστ Σάουλο, γ.γ. του WMO, «παραδοσιακά, αυτά τα αποθέματα βραδείας μεταβολής λειτουργούσαν ως ο “λογαριασμός αποταμίευσης” του πλανήτη. Δηλαδή ένα ανάχωμα που απορροφά τις επιπτώσεις των δύσκολων ετών, ώστε μια μεμονωμένη ξηρασία ή μια άνυδρη περίοδος να μην οδηγεί άμεσα σε κρίση νερού».
Αλλά τώρα, «εξαντλούμε αυτόν τον λογαριασμό αποταμίευσης».
Κύκλος του νερού και ακραία καιρικά φαινόμενα
Με τη μεταβολή του κύκλου του νερού, αλλάζει και ο καιρός. Τα φαινόμενα πιο ακραία. Όπως αναφέρει η έκθεση του WMO, την τελευταία πενταετία καταγράφηκαν πλημμύρες και ξηρασίες που έσπασαν κάθε ρεκόρ. Σε ορισμένες περιοχές ο χρόνος για ανάκαμψη μεταξύ δύο ακραίων φαινομένων ήταν ελάχιστος.
Η Ασία και η Αφρική ήταν οι περιοχές που επλήγησαν περισσότερο, τόσο ως προς τον αριθμό των συμβάντων όσο και ως προς τις απώλειες ανθρώπινων ζωών. Χώρες όπως η Νιγηρία και η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό βίωσαν σφοδρές πλημμύρες, ενώ τμήματα της Νότιας και Νοτιοανατολικής Ασίας επλήγησαν το 2025 από τροπικούς κυκλώνες και έντονες βροχοπτώσεις την περίοδο των μουσώνων.
Στις ΗΠΑ, καταστροφικές πλημμύρες στην περιοχή Hill Country του Τέξας, τον Ιούλιο του 2025, στοίχισαν τη ζωή σε περισσότερους από 130 ανθρώπους. Στην Καραϊβική, ο τυφώνας «Μελίσα» σάρωσε νησιά όπως η Τζαμάικα και η Αϊτή, προκαλώντας τον θάνατο περισσότερων από 90 ατόμων.
Από τις πλημμύρες στην ξηρασία
Στον αντίποδα, περιοχές της Ανατολικής Ευρώπης, της Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής αντιμετώπισαν σοβαρή ξηρασία. Και το 2026, λόγω του ενισχυμένου Ελ Νίνιο (El Niño), θα αυξηθεί ο κίνδυνος αλλού για πλημμύρες και αλλού για ξηρασία, σύμφωνα με τη Σελέστ Σάουλο.
Η έκθεση του WMO βασίστηκε σε δεδομένα για τους υδάτινους πόρους από περισσότερες από 60 χώρες. Σύμφωνα με τους συντάκτες της, όμως, εξακολουθούν να υπάρχουν κρίσιμα κενά στα δεδομένα. Κυρίως από περιοχές όπου τα ακραία φαινόμενα είναι εντονότερα, όπως η Ασία και η Αφρική. Είναι ζωτικής σημασίας να καλυφθούν αυτά τα κενά, καθώς «δεν μπορούμε να διαχειριστούμε αυτό που δεν μετράμε», τόνισε ο Τζένκινσον.
Σύμφωνα με τον Ματία Σακό, συνεπικεφαλής της Ομάδας Έρευνας Υπογείων Υδάτων και Οικολογίας Υπογείων Υδάτων στο Πανεπιστήμιο Curtin της Αυστραλίας, η έκθεση «αναδεικνύει ανησυχητικές τάσεις υποβάθμισης» σε όλες τις βασικές συνιστώσες του παγκόσμιου κύκλου του νερού.
Ο Σακό δεν συμμετείχε στη σύνταξή της. Ωστόσο σημείωσε: «Οι επιπτώσεις αυτής της ραγδαίας μείωσης στην ποιότητα και την ποσότητα του νερού —που αποτελεί την πηγή ζωής του πλανήτη μας— περιλαμβάνουν την απώλεια βιοποικιλότητας, την αποδυνάμωση των οικοσυστημάτων και, συνολικά, έναν κόσμο πιο ευάλωτο. Διακυβεύεται η ακεραιότητα του παγκόσμιου κύκλου του νερού και πρέπει να δράσουμε άμεσα».
*Από την Αρχοντία Κάτσουρα
