Η έλξη της Σελήνης και του Ήλιου ανεβοκατεβάζει τη στάθμη της θάλασσας. Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει, σε πολύ μικρότερη κλίμακα, και στο έδαφος. Ο φλοιός της Γης παραμορφώνεται ελαφρά, καθώς οι βαρυτικές δυνάμεις αλλάζουν. Οι μεταβολές αυτές είναι μικρές μπροστά στις πιέσεις που ασκούν οι τεκτονικές πλάκες. Σε ορισμένα ρήγματα, όμως, έχουν παρατηρηθεί «αργοί σεισμοί» που ακολουθούν τον ρυθμό των παλιρροιών. Μια νέα μελέτη επιχειρεί να εξηγήσει πώς μπορεί να συμβαίνει αυτό.
Τι είναι οι αργοί σεισμοί;
Σε έναν συνηθισμένο σεισμό, τμήματα ενός ρήγματος μετακινούνται απότομα και η ενέργεια απελευθερώνεται μέσα σε σύντομο χρόνο. Στους αργούς σεισμούς, η ολίσθηση εξελίσσεται πιο σταδιακά και συνήθως δεν γίνεται αισθητή στην επιφάνεια. Η μελέτη τους βοηθά τους επιστήμονες να κατανοήσουν καλύτερα τη συμπεριφορά των ρηγμάτων, ακόμη και όταν δεν αισθανόμαστε δονήσεις.
Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν ένα υπολογιστικό μοντέλο που αναπαριστά ένα μικρό τμήμα ρήγματος. Εξέτασαν τι συμβαίνει όταν πάνω του ασκείται επανειλημμένα η ασθενής πίεση που προκαλούν οι παλιρροϊκές δυνάμεις. Το κρίσιμο στοιχείο ήταν η τριβή ανάμεσα στις επιφάνειες του ρήγματος, καθώς όσο αυτές ολισθαίνουν, η αντίστασή τους μπορεί να αλλάζει.
Γιατί μετράει ο ρυθμός της πίεσης;
Σύμφωνα με το μοντέλο, η επίδραση των παλιρροιών εξαρτάται τόσο από την πίεση που ασκούν στο ρήγμα όσο και από τον ρυθμό με τον οποίο αυτή αυξομειώνεται. Αν ο ρυθμός αυτός ταιριάζει με τον χρόνο που χρειάζεται το ρήγμα για να ανταποκριθεί, ακόμη και μια μικρή μεταβολή μπορεί να ενισχύσει την ολίσθησή του.
Μπορούμε να το φανταστούμε όπως μια κούνια, μια απαλή ώθηση, όταν δίνεται την κατάλληλη στιγμή, την κάνει να κινηθεί περισσότερο. Οι ερευνητές χρησιμοποιούν αυτήν την σύγκριση για να περιγράψουν τον ρόλο του συγχρονισμού. Όπως εξηγούν, στην περίπτωση του ρήγματος, το αποτέλεσμα φάνηκε να εξαρτάται επίσης από τις ιδιότητες της τριβής του. Στις προσομοιώσεις προέκυψαν τόσο αργές ολισθήσεις όσο και ταχύτερα επεισόδια, ανάλογα με τα χαρακτηριστικά του ρήγματος και της πίεσης που δεχόταν.
Τι μας λέει αυτό για τους σεισμούς;
Οι παλιρροϊκές δυνάμεις μεταβάλλονται με γνωστό ρυθμό. Αν οι αργοί σεισμοί εμφανίζονται συχνότερα σε συγκεκριμένες στιγμές αυτού του κύκλου, οι επιστήμονες μπορούν να συγκρίνουν τα δύο δεδομένα. Έτσι ίσως εκτιμήσουν πόση τριβή υπάρχει ανάμεσα στις επιφάνειες του ρήγματος και πόσο εύκολα αυτές ολισθαίνουν όταν δέχονται μια μικρή πρόσθετη πίεση.
Υπάρχει, πάντως, ένα ουσιαστικό όριο, μιας και το μοντέλο εξέτασε ένα μικρό τμήμα του ρήγματος μεμονωμένα. Ένα πραγματικό ρήγμα είναι πολύ πιο σύνθετο. Η μελέτη φωτίζει έναν μηχανισμό που μπορεί να επηρεάζει ορισμένα σεισμικά φαινόμενα, αλλά δεν επιτρέπει προβλέψεις για μελλοντικούς σεισμούς.
