Η Κυριακή υποτίθεται ότι είναι η μέρα της απόλυτης χαλάρωσης. Κι όμως, για τους περισσότερους από εμάς, η ηρεμία του Σαββατοκύριακου αρχίζει να ξεθωριάζει νωρίς το απόγευμα. Χωρίς να έχει συμβεί τίποτα αρνητικό, μια ανεπαίσθητη νευρικότητα παίρνει τη θέση της ξενοιασιάς. Κοιτάμε το ρολόι, σκεφτόμαστε τα mails που μας περιμένουν και νιώθουμε τη Δευτέρα να πλησιάζει απειλητικά.
Αυτό το περίεργο σφίξιμο στο στομάχι ονομάζεται «Sunday scaries» και η επιστήμη επιβεβαιώνει ότι δεν είναι ιδέα μας, αλλά μια εντελώς φυσιολογική αντίδραση του οργανισμού.
Η επιστημονική εξήγηση
Στο επίκεντρο αυτής της εμπειρίας βρίσκεται η κορτιζόλη, η κύρια ορμόνη του στρες. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος λατρεύει την προβλεψιμότητα και τους ρυθμούς.
Κατά τη διάρκεια του Σαββατοκύριακου, τα επίπεδα της κορτιζόλης συνήθως πέφτουν, επιτρέποντας στο σώμα να χαλαρώσει. Ωστόσο, καθώς πλησιάζει η Δευτέρα, ο εγκέφαλός μας ενεργοποιεί προκαταβολικά το σύστημα απόκρισης στο στρες (fight-or-flight).
Ήδη από το απόγευμα της Κυριακής, ξεκινά μια ασυνείδητη νοητική προετοιμασία για τις υποχρεώσεις της εβδομάδας, η οποία πυροδοτεί την έκκριση κορτιζόλης και αδρεναλίνης. Το αποτέλεσμα; Αυξημένοι καρδιακοί παλμοί, ρηχή αναπνοή και μια διάχυτη αίσθηση απειλής, χωρίς να υπάρχει πραγματικός κίνδυνος.
Παράλληλα, η ψυχολογία ονομάζει αυτό το φαινόμενο «προκαταβολικό άγχος» (anticipatory anxiety). Δεν αγχωνόμαστε για αυτό που συμβαίνει εκείνη τη στιγμή, αλλά για την προοπτική του τι πρόκειται να συμβεί. Είναι το τίμημα που πληρώνει η ανθρώπινη νόηση για την ικανότητά της να ταξιδεύει στο μέλλον και να σχεδιάζει μπροστά.
Δεν είμαστε μόνοι
Σύμφωνα με παλαιότερες αλλά ευρέως αναφερόμενες έρευνες από μεγάλες πλατφόρμες επαγγελματικών δικτύων, το 80% των εργαζομένων βιώνει συστηματικά αυτό το άγχος της Κυριακής. Έρευνα που διεξήχθη για λογαριασμό του βρετανικού Υπουργείου Υγείας (OHID) έδειξε ότι δύο στους τρεις ενήλικες υποφέρει τακτικά από Sunday scaries. Σύμφωνα με δημοσκόπηση σε δείγμα 2.000 ενηλίκων, ο μέσος άνθρωπος αγχώνεται 36 Κυριακές το έτος.
Η ώρα αιχμής
Το άγχος δεν περιμένει το βράδυ για να εμφανιστεί. Μελέτες δείχνουν ότι το συναίσθημα αρχίζει να κορυφώνεται νωρίς το απόγευμα της Κυριακής, με τις έρευνες να προσδιορίζουν ως μέση ώρα έναρξης τις 3:54 μ.μ. ή την έξαρση λίγο μετά τις 5:00 μ.μ. Μάλιστα, ένας στους πέντε ανθρώπους δηλώνει ότι το άγχος για τη Δευτέρα ξεκινά ήδη από το… Σάββατο.
Τι μας τρομάζει
Έρευνα του Πανεπιστημίου του Έξετερ έδειξε ότι η λήψη email εργασίας μέσα στο Σαββατοκύριακο και οι εκκρεμότητες της προηγούμενης εβδομάδας αποτελούν τους βασικότερους ενόχους. Οι συμμετέχοντες αποδίδουν το φαινόμενο και σε άλλους παράγοντες:
* 36%: Άγχος για τον τεράστιο όγκο πραγμάτων που πρέπει να ολοκληρωθούν μέσα στην εβδομάδα.
* 33%: Αβεβαιότητα για το πώς θα κυλήσει η εβδομάδα.
* 28%: Γενικό στρες που συσσωρεύεται προτού καν ξεκινήσει η Δευτέρα.
Πώς εκδηλώνεται
Σύμφωνα με την American Academy of Sleep Medicine, περίπου το 33% των Gen Z και Millennials δυσκολεύεται να κοιμηθεί το βράδυ της Κυριακής σε σχέση με τις υπόλοιπες ημέρες. Άλλα στοιχεία δημοσιευμένα στο «Journal of Clinical Sleep Medicine» ανεβάζουν το ποσοστό των ανθρώπων που βιώνουν κάποιας μορφής αναστάτωση στον ύπνο την Κυριακή στο 76%. Το 35% των εργαζομένων αναφέρει ότι το άγχος της Κυριακής εκδηλώνεται με καθαρά σωματικά συμπτώματα, όπως πονοκεφάλους, μυϊκή τάση και έντονη κόπωση, με τις γυναίκες να έχουν 69% περισσότερες πιθανότητες να εμφανίσουν σωματική αντίδραση από τους άντρες.
