Η εφηβεία είναι από μόνη της μια δύσκολη πίστα, πόσο μάλλον στις μέρες μας που τα προβλήματα ψυχικής υγείας παιδιών και εφήβων έχουν αυξηθεί δραματικά. Δεν είναι λίγα τα θέματα που μπορεί να απασχολήσουν έντονα έναν έφηβο και να κάνουν τους γονείς να ανησυχήσουν: Η απόσυρση από δραστηριότητες και παρέες, τα έντονα ξεσπάσματα, η απομόνωση στο δωμάτιο, οι κρίσεις πανικού, οι διατροφικές διαταραχές, ακόμη και ο αυτοτραυματισμός.
Τα ζητήματα της ψυχικής υγείας όμως δεν εμφανίζονται πάντα με μια ξεκάθαρη εικόνα. Μπορεί να ακουστούν μέσα στο σπίτι φράσεις όπως «Είμαι απλώς κουρασμένη», «Άφησέ με ήσυχο», «Τίποτα δεν έχει νόημα», «Είμαι μια χαρά». Αν είσαι γονιός εφήβου, πρέπει να έχεις καλά αντανακλαστικά. Δώσε προσοχή σε αλλαγές στον ύπνο, τη διατροφή, τη διάθεση, τη συμπεριφορά και τις φιλικές σχέσεις. Μερικές φορές είναι αυτά που δεν μας λένε τα παιδιά που εκπέμπουν SOS για την ψυχική τους υγεία.
Αν τις ακούσεις από το έφηβο παιδί σου, δικαιολογημένα θα αναστατωθείς και θα θελήσεις να απαλύνεις τον πόνο του. Το πιο σημαντικό είναι να το κάνεις να νιώσει ασφαλές, ώστε να συνεχίσει να σου μιλάει. Το κλειδί, σε κάθε περίπτωση, όπως μας λένε οι ειδικοί, είναι η διατήρηση της επικοινωνίας, η διαβεβαίωση ότι οι γονείς είμαστε κοντά για να κατανοήσουμε και να βοηθήσουμε και όχι για να κρίνουμε και, φυσικά, η ψυχραιμία.
«Μισώ τον εαυτό μου»
Η αντιπάθεια προς τον εαυτό που καταλήγει σε μίσος συνήθως αναπτύσσεται μέσα στη σιωπή. Το να νιώσει ένας έφηβος ότι τον ακούνε χωρίς κριτική είναι το καλύτερο φάρμακο, λειτουργεί σαν αντίδοτο και αμέσως ρίχνει την ένταση των αρνητικών συναισθημάτων.
Τι να πεις:
- «Στεναχωριέμαι που πονάς τόσο».
- «Μπορείς να με βοηθήσεις να καταλάβω τι σε έκανε να νιώσεις έτσι σήμερα;»
- «Δεν χρειάζεται να με πείσεις για κάτι, είμαι εδώ για να σε ακούσω».
«Δεν θέλω άλλο τη ζωή μου»
Είναι εφιαλτικό για έναν γονιό να ακούσει κάτι τέτοιο από το παιδί του, αλλά μερικές φορές η εφηβεία διογκώνει τα συναισθήματα. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να μην τα εκλάβεις ως αληθινά και να τα υποτιμήσεις. Διατήρησε την ψυχραιμία σου και προσπάθησε να ακούσεις τι έχει να σου πει. Αν φοβάσαι ότι μπορεί να βλάψει τον εαυτό του, μείνε μαζί του και αναζήτησε άμεσα επαγγελματική βοήθεια.
Τι να πεις:
- «Το ότι μου το λες είναι το πρώτο βήμα. Ας μιλήσουμε για το τι σε έκανε να νιώσεις έτσι».
- «Είμαι εδώ μαζί σου και θα το περάσουμε αυτό μαζί».
- «Μπορείς να μου πεις τι είναι αυτό που σε κάνει να νιώθεις τόσο αβάσταχτα αυτή τη στιγμή;»
- «Δεν χρειάζεται να το περάσεις μόνος/η όλο αυτό. Είμαστε εδώ να βρούμε την υποστήριξη που χρειάζεσαι».
«Μακάρι να μπορούσα να εξαφανιστώ»
Η απελπισία είναι συχνά ένα συναίσθημα που προκύπτει από μια εσωστρέφεια, προτού τα αρνητικά συναισθήματα εξωτερικευθούν. Μια ελαφριά «περιέργεια» εκ μέρους των γονιών θα ενθαρρύνει το παιδί να συνεχίσει να μιλάει αντί να κλειστεί στον εαυτό του.
Τι να πεις:
- «Ακούγεται πολύ δύσκολο συναισθηματικά. Τι εννοείς όταν λες ότι θέλεις να εξαφανιστείς;»
- «Τι είναι αυτό που σε έχει ζορίσει τελευταία;»
- «Πότε άρχισες να νιώθεις έτσι;»
- «Είμαι εδώ για να καταλάβω και όχι να σε κρίνω».
«Δεν μου αξίζει να φάω»
Οι διατροφικές διαταραχές είναι ψυχική ασθένεια, όχι επιλογή. Η κατανόηση και η υποστήριξη ανοίγουν το δρόμο για ειλικρινείς συζητήσεις και επαγγελματική φροντίδα. Οποιοδήποτε επικριτικό ή υποτιμητικό σχόλιο θα κλείσει τον έφηβο ή την έφηβη στον εαυτό του/της. Κι εσύ αυτό που θες είναι να λάβει το παιδί επαγγελματική βοήθεια το συντομότερο δυνατό.
Τι να πεις:
- «Γιατί το λες αυτό;»
- «Βοήθησέ με να καταλάβω πώς γεννήθηκε αυτή η σκέψη στο μυαλό σου».
- «Είμαι εδώ για να καταλάβω πώς αισθάνεσαι, όχι για να διαφωνήσουμε, ούτε για να τσακωθούμε».
- «Χρειάζεσαι υποστήριξη, θα βρούμε την άκρη μαζί».
