Στην παγωμένη Δυτική Ανταρκτική, ένας γιγάντιος παγετώνας βρίσκεται στο επίκεντρο της επιστημονικής έρευνας για την άνοδο της στάθμης της θάλασσας. Πρόκειται για τον παγετώνα Θουέιτς (Thwaites), μια τεράστια μάζα πάγου περίπου στο μέγεθος της Φλόριντα, η οποία υποχωρεί εδώ και δεκαετίες και συμβάλλει ήδη στην άνοδο των ωκεανών. Η σημασία του είναι μεγάλη, καθώς η εξέλιξή του μπορεί να επηρεάσει όχι μόνο τη δική του απώλεια πάγου, αλλά και τη σταθερότητα μεγαλύτερων παγοκαλυμμάτων της Ανταρκτικής. Για τον λόγο αυτό έχει αποκτήσει το προσωνύμιο «Παγετώνας της Αποκάλυψης» — ένας χαρακτηρισμός που αποτυπώνει τους πιθανούς κινδύνους.
Τι αποκαλύπτει η νέα μελέτη
Έρευνα από επιστήμονες του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας στο Ιρβάιν και της NASA, η οποία δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature Communications, εξετάζει με μεγαλύτερη λεπτομέρεια τις διεργασίες που συμβαίνουν κάτω από τον παγετώνα.
Σύμφωνα με τα ευρήματα, ο Θουέιτς θα μπορούσε να συνεισφέρει στην άνοδο της παγκόσμιας στάθμης της θάλασσας κατά περίπου 3 εκατοστά έως το τέλος του αιώνα, ακόμη και στο εξεταζόμενο σενάριο χωρίς περαιτέρω υπερθέρμανση. Η εκτίμηση αυτή αφορά τη συμβολή του συγκεκριμένου παγετώνα και δεν αποτελεί πρόβλεψη για τη συνολική άνοδο της στάθμης των ωκεανών.
Το ενδιαφέρον των ερευνητών επικεντρώνεται σε μια περιοχή που μέχρι πρόσφατα δεν αποτυπωνόταν με την ίδια λεπτομέρεια στα μοντέλα: τη ζώνη όπου ο πάγος παύει να ακουμπά στον θαλάσσιο πυθμένα και αρχίζει να επιπλέει.
Το θαλασσινό νερό που εισχωρεί κάτω από τον πάγο
Η περιοχή αυτή είναι γνωστή ως ζώνη γείωσης. Δεν πρόκειται, όπως θεωρούνταν παλαιότερα, για μια απολύτως σταθερή γραμμή. Στην πραγματικότητα, μπορεί να εκτείνεται σε αρκετά χιλιόμετρα, καθώς η παλίρροια ανασηκώνει και κατεβάζει τον πάγο, επιτρέποντας στο θαλασσινό νερό να εισχωρεί κάτω από αυτόν.
Η διαδικασία, που περιγράφεται ως «παλιρροϊκή άντληση», μπορεί να μεταφέρει σχετικά θερμό νερό βαθύτερα κάτω από τον παγετώνα, ενισχύοντας την τήξη και διευκολύνοντας την υποχώρησή του.
Η καλύτερη κατανόηση αυτών των μηχανισμών θεωρείται σημαντική για τις μελλοντικές προβλέψεις. Όσο ακριβέστερα γνωρίζουν οι επιστήμονες τι συμβαίνει στη βάση του πάγου, τόσο καλύτερα μπορούν να εκτιμήσουν πόσο γρήγορα ενδέχεται να μεταβληθεί η συμπεριφορά του παγετώνα.
Γιατί το έδαφος κάτω από τον Θουέιτς έχει τόσο μεγάλη σημασία
Η μορφολογία του θαλάσσιου πυθμένα παίζει καθοριστικό ρόλο. Στην περιοχή του Θουέιτς, ο πυθμένας έχει κλίση προς το εσωτερικό της Ανταρκτικής. Αυτό σημαίνει ότι, καθώς ο πάγος υποχωρεί, μπορεί να εκτίθεται σε ολοένα μεγαλύτερες μάζες νερού, γεγονός που ενδέχεται να επιταχύνει περαιτέρω την υποχώρηση.
Υποθαλάσσιες ράχες λειτουργούν σήμερα ως φυσικά εμπόδια, περιορίζοντας την κίνηση του πάγου προς τον ωκεανό. Η νέα μελέτη εκτιμά ότι υπάρχει πιθανότητα 60% ο παγετώνας να έχει αποδεσμευτεί από μία από αυτές, τη ράχη Μουζινό, έως το τέλος του αιώνα.
Αν αυτό συμβεί, ο πάγος θα μπορούσε να υποχωρήσει ταχύτερα προς την επόμενη μεγάλη ράχη. Πρόκειται, ωστόσο, για εκτίμηση που εξαρτάται από σύνθετες φυσικές διεργασίες και όχι για βεβαιότητα σχετικά με το πότε ή αν θα εκδηλωθεί μια τέτοια εξέλιξη.
Τι σημαίνει μια άνοδος τριών εκατοστών
Μια μεταβολή περίπου τριών εκατοστών μπορεί να φαίνεται μικρή στην καθημερινότητα. Για τις παράκτιες περιοχές, όμως, ακόμη και σχετικά περιορισμένες αυξήσεις της στάθμης της θάλασσας μπορούν να επιδεινώσουν τις πλημμύρες, ιδιαίτερα όταν συνδυάζονται με ισχυρές καταιγίδες, υψηλή παλίρροια ή άλλες ακραίες συνθήκες.
Ο κίνδυνος δεν αφορά μόνο την άμεση συμβολή του Θουέιτς. Ο παγετώνας λειτουργεί και ως φυσικό εμπόδιο που συγκρατεί μεγαλύτερες μάζες πάγου στην Ανταρκτική. Εάν αποδυναμωθεί σημαντικά, θα μπορούσε να επιτρέψει την ταχύτερη μεταφορά πρόσθετου πάγου στον ωκεανό.
Σε ένα ακραίο μακροπρόθεσμο σενάριο, η πλήρης απώλεια του πάγου του Θουέιτς θα μπορούσε από μόνη της να οδηγήσει σε άνοδο της παγκόσμιας στάθμης της θάλασσας κατά περισσότερο από 60 εκατοστά. Η ευρύτερη αποσταθεροποίηση της περιοχής θα μπορούσε να έχει ακόμη μεγαλύτερες επιπτώσεις, με πιθανή άνοδο αρκετών μέτρων σε βάθος χρόνου.
Αυτό δεν σημαίνει ότι μια τέτοια εξέλιξη είναι άμεση ή αναπόφευκτη. Δείχνει, όμως, γιατί η πορεία του παγετώνα αποτελεί σημαντικό παράγοντα αβεβαιότητας για τις προβλέψεις σχετικά με το μέλλον των ωκεανών.
Τα επόμενα βήματα της επιστημονικής έρευνας
Παρά τη βελτίωση των μοντέλων, οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι το περιβάλλον κάτω από τον πάγο παραμένει δύσκολο να μελετηθεί. Για να επιβεβαιωθούν οι εκτιμήσεις, χρειάζονται περισσότερες άμεσες μετρήσεις σχετικά με την κίνηση του θαλασσινού νερού και την αλληλεπίδρασή του με τη βάση του παγετώνα.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, σχεδιάζονται νέες επιτόπιες εργασίες για το 2028, με στόχο την εγκατάσταση οργάνων που θα καταγράφουν τις μεταβολές κάτω από τον πάγο. Τα δεδομένα αυτά θα μπορούσαν να βοηθήσουν στην αξιολόγηση των σημερινών μοντέλων και στη βελτίωση των προβλέψεων.
Παράλληλα, οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι η μείωση των εκπομπών που θερμαίνουν τον πλανήτη παραμένει κρίσιμη για τον περιορισμό των μελλοντικών επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής. Ακόμη κι έτσι, η στάθμη της θάλασσας αναμένεται να συνεχίσει να ανεβαίνει για μεγάλο χρονικό διάστημα, λόγω της θερμότητας που έχει ήδη συσσωρευτεί στο κλιματικό σύστημα και της συνεχιζόμενης απώλειας πάγου.
Ένας παγετώνας που βοηθά να κατανοήσουμε το μέλλον
Ο Θουέιτς δεν αποτελεί απόδειξη ότι επίκειται μια ξαφνική παγκόσμια καταστροφή. Είναι, όμως, ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του πόσο σύνθετη είναι η αντίδραση των παγοκαλυμμάτων στην κλιματική αλλαγή.
Οι νέες μελέτες βοηθούν τους επιστήμονες να κατανοήσουν καλύτερα τους μηχανισμούς που επιταχύνουν την υποχώρησή του και να περιορίσουν τις αβεβαιότητες στις προβλέψεις τους. Το βασικό μήνυμα είναι ότι η παρακολούθηση της Ανταρκτικής και η έγκαιρη αντιμετώπιση της υπερθέρμανσης είναι απαραίτητες, ώστε οι κοινωνίες να μπορούν να προετοιμαστούν για τις μεταβολές που ενδέχεται να αντιμετωπίσουν οι παράκτιες περιοχές τις επόμενες δεκαετίες.
