Η ανθρώπινη ύπαρξη συνυφαίνεται με τα φυσικά συστήματα. Η Γη παρέχει τους απαραίτητους πόρους για τη ζωή (τροφή, νερό, αέρα), ενώ ο άνθρωπος έχει τη δυνατότητα να επηρεάσει θετικά ή αρνητικά το περιβάλλον. Ιδανικά, η σχέση αυτή θα πρέπει να είναι μια σχέση αρμονίας, όπου το περιβάλλον θρέφει τον άνθρωπο και ο άνθρωπος σέβεται τα όρια του περιβάλλοντος. Αυτή η προσέγγιση προϋποθέτει την αναγνώριση της αμοιβαίας, ιερής σύνδεσης μεταξύ των δύο. Η φιλοσοφική και ηθική προσέγγιση υπογραμμίζει ότι ο άνθρωπος, ως ον με λογική και συνείδηση, φέρει την ευθύνη να διαχειρίζεται τη φύση με σεβασμό και να προστατεύει όλα τα έμβια όντα.
Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο «PLOS Biology» από ερευνητές της Βρετανίας, Αυστραλίας, Νέας Ζηλανδίας και Σιγκαπούρης, με επικεφαλής τη δρα Τσία-τσεν Τσανγκ του Εθνικού Πανεπιστημίου της Σιγκαπούρης, εξέτασε τη σχέση των ανθρώπων με τη φύση σε βάθος. Οι επιστήμονες μελέτησαν 1.153 ζεύγη διδύμων, αξιολογώντας όχι μόνο την επιθυμία τους να βρίσκονται κοντά σε φυσικά περιβάλλοντα, αλλά και τη συχνότητα των επισκέψεών τους σε πάρκα και κήπους. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι υπάρχει σημαντική γενετική συνιστώσα στην έλξη προς τη φύση: οι άνθρωποι φαίνεται να έχουν, σε κάποιο βαθμό, έμφυτη προδιάθεση να επιδιώκουν την επαφή με φυσικά περιβάλλοντα. Η μελέτη υποστηρίζει ότι η ανθρώπινη αγάπη για τη φύση δεν είναι μόνο κοινωνικά ή πολιτισμικά διαμορφωμένη, αλλά αποτελεί μέρος της βιολογικής μας κληρονομιάς, ενισχύοντας την ιδέα ότι η σύνδεση με το πράσινο έχει βαθιές εξελικτικές και ψυχολογικές ρίζες.
Έρευνες από την επιστήμη της βιοψυχολογίας δείχνουν ότι η ανθρώπινη αντίληψη έχει εξελιχθεί έτσι ώστε η επαφή με φυσικά περιβάλλοντα να ενεργοποιεί συστήματα επιβράβευσης στον εγκέφαλο, μειώνοντας τα επίπεδα κορτιζόλης και ενισχύοντας την παραγωγή σεροτονίνης και ντοπαμίνης. Το φαινόμενο αυτό, γνωστό και ως biophilia, επιβεβαιώνει την υπόθεση ότι η σύνδεση με το πράσινο είναι ενσωματωμένη στο DNA μας, ως εξελικτικός μηχανισμός επιβίωσης και ευεξίας.
Η νευροεπιστήμη της πράσινης συνήθειας
Έρευνες στη συμπεριφορική νευροεπιστήμη δείχνουν ότι οι συνήθειες που συνδέονται με καθαρούς χώρους, με λιγότερη σπατάλη και με αίσθηση οργάνωσης μειώνουν τη γνωστική κόπωση. Δεν είναι τυχαίο ότι η επαναχρησιμοποίηση αντικειμένων, η πιο προσεκτική διαχείριση των πόρων ή η μείωση της κατανάλωσης δημιουργούν αίσθηση ελέγχου – έναν από τους πιο ισχυρούς παράγοντες ψυχολογικής ευημερίας. Το λεγόμενο eco-behavior loop περιγράφει ακριβώς αυτό: όταν κάνουμε κάτι που ωφελεί το περιβάλλον, ο εγκέφαλος το καταγράφει ως συμπεριφορά με νόημα· και η αίσθηση νοήματος έχει άμεση αντιστρεσογόνο δράση.
Η ενέργεια που εξοικονομούμε μας επιστρέφει
Η εξοικονόμηση ενέργειας στο σπίτι θεωρείται συνήθως οικονομικό ή περιβαλλοντικό ζήτημα. Λιγότερο συζητημένο, όμως, είναι το γεγονός ότι οι χώροι με σταθερότερη θερμοκρασία, φυσικό φωτισμό και μειωμένο «θόρυβο» συσκευών συμβάλλουν σε καλύτερο ύπνο, σε χαμηλότερη κόπωση και σε πιο σταθερούς κιρκάδιους ρυθμούς. Δηλαδή, αυτό που κάνουμε για το περιβάλλον επιστρέφει ως βελτίωση της φυσιολογίας μας.
Η οικολογία περνάει από το στομάχι
Η επιλογή εποχιακών φρούτων και λαχανικών έχει μεγάλη οικολογική σημασία, όμως ακόμη μεγαλύτερη διατροφική. Τα φυτά που συλλέγονται στην εποχή τους έχουν υψηλότερη συγκέντρωση μικροθρεπτικών συστατικών και χαμηλότερο φορτίο συντήρησης. Το σώμα μας αναγνωρίζει αυτές τις διαφορές: πολλές μελέτες δείχνουν καλύτερη απορρόφηση αντιοξειδωτικών και φυτοχημικών όταν η παραγωγή είναι τοπική και εποχική.
Αντίστοιχα, η μετρημένη κατανάλωση κρέατος δεν αποτελεί μόνο περιβαλλοντικό μέτρο μείωσης εκπομπών. Συνδέεται με πιο σταθερά επίπεδα φλεγμονής, καλύτερη μικροβιακή ποικιλότητα στο έντερο και, σύμφωνα με αρκετές επιδημιολογικές μελέτες, χαμηλότερο κίνδυνο χρόνιων παθήσεων. Η υγεία του πλανήτη και η υγεία του οργανισμού συναντιούνται πολύ πιο συχνά από όσο νομίζουμε.
Η σπατάλη τροφίμων είναι ένα τεράστιο παγκόσμιο πρόβλημα, αλλά η επίδρασή της επεκτείνεται πολύ πέρα από το περιβάλλον. Στο ατομικό επίπεδο, η καλύτερη διαχείριση τροφής –από την αποθήκευση μέχρι τον επανασχεδιασμό γευμάτων– συνδέεται με μεγαλύτερη διατροφική επίγνωση. Στην πραγματικότητα, πολλές στρατηγικές που μειώνουν τη σπατάλη (όπως ο προγραμματισμός γευμάτων ή η αξιοποίηση περισσευμάτων) αποτελούν και στρατηγικές που στηρίζουν μια ισορροπημένη, μη παρορμητική σχέση με το φαγητό.
Η ανακύκλωση ως μηχανισμός κοινωνικής συνοχής
Τα οφέλη της ανακύκλωσης είναι πολλά περισσότερα από τα προφανή, που είναι η προστασία του περιβάλλοντος και η αναβάθμιση της ποιότητας ζωής μας. Η πιο ενδιαφέρουσα της διάσταση ίσως είναι κοινωνική. Μελέτες σε αστικές κοινότητες δείχνουν ότι οι δείκτες ανακύκλωσης συνδέονται με υψηλότερα επίπεδα κοινωνικής εμπιστοσύνης. Όσο περισσότερο συμμετέχει μια γειτονιά σε συλλογικά σχήματα διαχείρισης πόρων, τόσο ισχυρότερο είναι το αίσθημα ότι «μοιραζόμαστε» την ευθύνη και τον χώρο. Ένα στοιχείο που, σύμφωνα με έρευνες της περιβαλλοντικής ψυχολογίας, μειώνει τα συμπτώματα χρόνιου στρες.
