Ο πρωτόγνωρος πρόωρος καύσωνας του Ιουνίου και η ξηρασία που πλήττει την αγροτική παραγωγή, τη ναυσιπλοΐα και την παραγωγή ενέργειας θα μπορούσαν να γίνουν η νέα κανονικότητα για την Ευρώπη, η οποία θερμαίνεται δύο φορές ταχύτερα από τον παγκόσμιο μέσο όρο.
Η μέση θερμοκρασία του πλανήτη, συμπεριλαμβανομένων των ωκεανών, αυξάνεται σήμερα κατά 0,27 βαθμούς Κελσίου ανά δεκαετία, ενώ στην Ευρώπη κατά περίπου 0,56 βαθμούς, σύμφωνα με την κλιματική υπηρεσία του Copernicus, του ευρωπαϊκού δικτύου παρατήρησης της Γης.
Ως αποτέλεσμα, η Ευρώπη είναι σήμερα 2,5 βαθμούς Κελσίου θερμότερη σε σχέση με την προβιομηχανική εποχή, σχεδόν δύο φορές πάνω από τον παγκόσμιο μέσο όρο των 1,4 βαθμών.
Ένας λόγος της διαφοράς είναι το γεγονός ότι η θερμοκρασία στην ξηρά αυξάνεται ταχύτερα από ό,τι στους ωκεανούς, οι οποίοι μπορούν να απορροφήσουν μεγαλύτερες ποσότητες θερμότητας, και επιπλέον ψύχονται μέσω της εξάτμισης.
Η Ευρώπη όμως έχει την πρωτιά όσον αφορά την ξηρά, με το ρυθμός αύξησης των 0,56 βαθμών ανά δεκαετία να ξεπερνά τη Βόρεια Αμερική (0,42 βαθμοί), τη Νότια Αμερική (0,27 βαθμοί), την Αυστραλία (0,23 βαθμοί), την Αφρική (0,36 βαθμοί) και την Ασία (0,46 βαθμοί).
H Ευρώπη (σκούρο πορτοκαλί) θερμαίνεται ταχύτερα από τις υπόλοιπες ηπείρους (ανοιχτό πορτοκαλί) και βρίσκεται πίσω μόνο σε σχέση με την Αρκτική Ικόκκινο)> Η διακεκομμένη γραμμή αντιστοιχεί στον παγκόσμιο μέσο όρο (C3S/ECMWF)
Η διαφορά σε σχέση με τις άλλες ηπείρους οφείλεται σε έναν συνδυασμό γεωγραφικών και μετεωρολογικών παραμέτρων, εξηγεί το Copernicus.
Ο πρώτος παράγοντας είναι το γεγονός ότι η Ευρώπη εκτείνεται μέχρι την Αρκτική, η οποία, παρόλο που δεν έχει ξηρά, είναι η ταχύτερα θερμαινόμενη περιοχή του πλανήτη, με το θερμόμετρο να ανεβαίνει κατά 0,75 βαθμούς ανά δεκαετία.
Βασικός λόγος είναι το λιώσιμο του θαλάσσιου πάγου, ο οποίος κανονικά ανακλά την ηλιακή ακτινοβολία πίσω στο Διάστημα. Η απώλεια πάγου αφήνει εκτεθειμένες μεγάλες θαλάσσιες εκτάσεις, οι οποίες απορροφούν ακτινοβολία.
Ένας δεύτερος παράγοντας είναι η μείωση της χιονοκάλυψης στην ίδια την Ευρώπη, με αποτέλεσμα την απορρόφηση περισσότερης ηλιακής ακτινοβολίας από το έδαφος. Τον Μάρτιο του 2015, αναφέρει ο Guardian, οι εκτάσεις που καλύπτονταν από πάγο ήταν μειωμένες κατά περίπου 1,3 εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα –περισσότερο από τη συνολική έκταση της Γαλλίας, της Ιταλίας, της Γερμανίας, της Ελβετίας και της Αυστρίας- σε σχέση με τον μέσο όρο της περιόδου 1991-2020, μια πτώση κατά 31%.
Ο τρίτος παράγοντας, σύμφωνα με το Copernicus, είναι οι μεταβολές στην ατμοσφαιρική κυκλοφορία, οι οποίες οδηγούν σε πιο συχνούς, πιο έντονους και πιο παρατεταμένους καύσωνες.
Το φαινόμενο αυτό, επισημαίνουν οι New York Times, είναι πιο έντονο στη Δυτική Ευρώπη, η οποία επηρεάζεται από μεταβολές στον αεροχείμαρρο που εμποδίζει τη ροή ψυχρού αέρα από τον Ατλαντικό.
Και ένας τέταρτος παράγοντας είναι –περιέργως- η μείωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, καθώς τα αιωρούμενα σωματίδια και τα αερολύματα της βιομηχανίας μειώνουν την ποσότητα ηλιακής ακτινοβολίας που φτάνει ως το έδαφος, και επιπλέον ευνοούν τον σχηματισμό νεφών που ανακλούν θερμότητα. Οι εκπομπές ρύπων μειώθηκαν με την επιβολή ορίων τη δεκαετία του 1980.
Τουρίστρια στη Ρώμη χρησιμοποιεί τη βεντάλια για να προστατευτεί από θερμοκρασίες σχεδόν 40 βαθμών την Τρίτη 11 Αυγούστου 2026 (Reuters)
Hotspot η Μεσόγειος
Ο ρυθμός θέρμανσης της Ευρώπης ποικίλλει πάντως ανά εποχή, με το θερμόμετρο να ανεβαίνει πιο αργά την άνοιξη. Ο χειμώνας είναι η εποχή που θερμαίνεται πιο γρήγορα στο μεγαλύτερο μέρος της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, ενώ το καλοκαίρι θερμαίνεται ταχύτερα στη Δυτική Ευρώπη.
Ο μέσος ετήσιος ρυθμός διαφέρει επίσης ανά περιοχή, με τη νοτιοανατολική Ευρώπη –συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας- να θερμαίνεται ταχύτερα από τη δυτική και νοτιοδυτική Ευρώπη, κατά περίπου 0,5-1,0 βαθμούς ανά δεκαετία.
Η Ελλάδα βρίσκεται σε hotspot της κλιματικής αλλαγής εν μέρει επειδή βρέχεται από τη Μεσόγειο, η οποία είναι μια ημίκλειστη θάλασσα με περιορισμένη ανταλλαγή νερού με τον Ατλαντικό, κάτι που μεγεθύνει τη συσσώρευση θερμότητας.
Ένας άλλος λόγος που η νοτιοανατολική Ευρώπη θερμαίνεται πιο γρήγορα είναι η μείωση των βροχοπτώσεων, η οποία περιορίζει την εξάτμιση υγρασίας που κανονικά κρατά πιο δροσερό το έδαφος.
