Μπορεί να το ακούσεις να δίνει οδηγίες στα τουβλάκια, να εξηγεί στην κούκλα γιατί πρέπει να κοιμηθεί ή να ψιθυρίζει «τώρα βάζω αυτό εδώ» ενώ ζωγραφίζει. Και κάπου ανάμεσα στο γέλιο και στην απορία ίσως αναρωτηθείς αν είναι φυσιολογικό που το παιδί μιλάει μόνο του. Όχι μόνο είναι φυσιολογικό, αλλά αυτή η δυνατή σκέψη αποτελεί σημαντικό στάδιο της ανάπτυξής του. Μέσα από τις λέξεις, το παιδί βάζει σε σειρά όσα κάνει, καταλαβαίνει καλύτερα ένα πρόβλημα και καθοδηγεί τον εαυτό του. Είναι σαν να ακούς τη σκέψη του την ώρα που χτίζεται, με τις επαναλήψεις, τις μικρές διαφωνίες και όλη τη δημιουργική της ακαταστασία.
Η δυνατή ομιλία είναι ένα εργαλείο σκέψης
Όταν το παιδί λέει «πρώτα θα φτιάξω τον δρόμο και μετά το σπίτι», δεν περιγράφει απλώς το παιχνίδι του. Δημιουργεί ένα μικρό σχέδιο δράσης και προσπαθεί να το ακολουθήσει. Η ιδιωτική ομιλία, όπως ονομάζεται από τους ειδικούς, βοηθά στην οργάνωση, στη συγκέντρωση και στην επίλυση προβλημάτων. Θα παρατηρήσεις μάλιστα ότι εμφανίζεται συχνότερα όταν κάτι το δυσκολεύει, όταν ένα παζλ δεν ολοκληρώνεται εύκολα ή όταν μια κατασκευή επιμένει να γκρεμίζεται λίγο πριν την ολοκληρώσει. Μιλώντας, το παιδί κρατά τον στόχο του ενεργό και διαχειρίζεται καλύτερα την απογοήτευσή του. Οι λέξεις λειτουργούν σαν νοητικές σημειώσεις, μόνο που αντί να γράφονται, ακούγονται.
Από τη δική σου φωνή γεννιέται η δική του καθοδήγηση
Πολλές από τις φράσεις που ακούς στο παιχνίδι του σου φαίνονται γνώριμες, επειδή κάποτε τις είπες εσύ. Όταν του εξηγείς «βάζουμε πρώτα τα μεγάλα κομμάτια» ή «δοκίμασε ξανά πιο αργά», του προσφέρεις έναν τρόπο να αντιμετωπίζει μια δυσκολία. Σταδιακά, το παιδί δανείζεται αυτή τη γλώσσα και αρχίζει να τη χρησιμοποιεί μόνο του. Δεν αντιγράφει απλώς τον τόνο σου, μετατρέπει την εξωτερική καθοδήγηση σε εσωτερικό διάλογο. Γι’ αυτό αξίζει να του μιλάς με σαφήνεια και ενθάρρυνση, χωρίς να του δίνεις έτοιμη κάθε λύση. Φράσεις όπως «τι θα μπορούσες να δοκιμάσεις τώρα;» το βοηθούν να αποκτήσει μια εσωτερική φωνή που δεν πανικοβάλλεται στο πρώτο εμπόδιο.
Δεν χρειάζεται να διακόπτεις τη μικρή του αφήγηση
Αν το παιδί είναι απορροφημένο και μιλάει δυνατά, δεν χρειάζεται να απαντάς σε κάθε φράση ούτε να μετατρέπεις το παιχνίδι σε συνέντευξη. Άφησέ το να ακολουθήσει τη δική του λογική, ακόμη κι αν η ιστορία περιλαμβάνει έναν δεινόσαυρο που μαγειρεύει μακαρόνια για μια οικογένεια αυτοκινήτων. Το ελεύθερο παιχνίδι ενισχύει τη γλώσσα, τη φαντασία και την ικανότητα σχεδιασμού. Μπορείς να συμμετέχεις όταν σε προσκαλεί, να περιγράψεις με απλά λόγια αυτό που βλέπεις ή να κάνεις μία ανοιχτή ερώτηση. Χρειάζεται συζήτηση με τον παιδίατρο μόνο αν η συμπεριφορά συνοδεύεται από έντονο φόβο, σύγχυση, σημαντική αλλαγή στη συμπεριφορά ή δυσκολία επικοινωνίας και επαφής με τους άλλους.
Καθώς μεγαλώνει, αυτή η φωνή συνήθως χαμηλώνει και περνά σταδιακά στο μυαλό του. Δεν εξαφανίζεται, γίνεται ο εσωτερικός λόγος με τον οποίο θα σχεδιάζει, θα συγκεντρώνεται, θα ελέγχει τις παρορμήσεις του και θα θυμίζει στον εαυτό του πως μπορεί να προσπαθήσει ξανά. Άλλωστε κι εσύ πιθανότατα λες «κλειδιά, κινητό, πορτοφόλι» πριν βγεις από το σπίτι, επομένως η συνήθεια δεν μας εγκαταλείπει ακριβώς μεγαλώνοντας, απλώς γίνεται πιο διακριτική. Όταν λοιπόν ακούς το παιδί να συνομιλεί με τις φιγούρες του ή να καθοδηγεί μεγαλόφωνα τον εαυτό του, μην προσπαθείς να γεμίσεις τη σιωπή. Εκείνη τη στιγμή η σκέψη του δουλεύει, δοκιμάζει και αποκτά τη δική της φωνή.
Κεντρική εικόνα και εικόνα άρθρου: iStock
