Από τη στιγμή που γεννιέται ένα παιδί, ο κόσμος σπεύδει να του φορέσει χρώμα, ρόλο και προσδοκίες. Αγόρι, άρα πιο λογικό. Κορίτσι, άρα πιο συναισθηματικό. Κάπου εκεί μπαίνει στη συζήτηση και ο εγκέφαλος, λες και υπάρχουν δύο διαφορετικά μοντέλα, ένα «ανδρικό» και ένα «γυναικείο». Αν όμως κοιτάξεις τι λέει πραγματικά η σύγχρονη νευροεπιστήμη για τον εγκέφαλο παιδιών, αγοριών και κοριτσιών, η εικόνα είναι πολύ πιο σύνθετη και πολύ πιο ενδιαφέρουσα. Οι διαφορές που εντοπίζονται είναι μικρές, συχνά σχετίζονται με το συνολικό μέγεθος σώματος και όχι με κάποια έμφυτη ανωτερότητα ή έλλειμμα. Αυτό που κυριαρχεί είναι η ομοιότητα και κυρίως η πλαστικότητα. Ο εγκέφαλος του παιδιού σου δεν γεννιέται με έτοιμο σενάριο, διαμορφώνεται μέσα από εμπειρίες, σχέσεις και ευκαιρίες που του δίνεις καθημερινά.
Οι διαφορές υπάρχουν, αλλά είναι μικρές
Ναι, υπάρχουν κάποιες μετρήσιμες διαφορές στο μέσο μέγεθος εγκεφάλου μεταξύ ανδρών και γυναικών, ήδη από τη γέννηση. Όμως όταν συνυπολογίζεις το συνολικό μέγεθος σώματος, αυτές οι διαφορές μικραίνουν σημαντικά. Όπως ακριβώς διαφέρει το μέγεθος της καρδιάς ή των πνευμόνων, έτσι διαφοροποιείται και ο εγκέφαλος, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι λειτουργεί με θεμελιωδώς διαφορετικό τρόπο. Ακόμη και περιοχές που έχουν συζητηθεί πολύ, όπως ο ιππόκαμπος ή η αμυγδαλή, εμφανίζουν διαφορές της τάξης του 1 τοις εκατό. Μιλάμε για λεπτομέρειες, όχι για δύο ξεχωριστά είδη εγκεφάλου. Αντί για ξεκάθαρο διαχωρισμό, οι ερευνητές περιγράφουν ένα μωσαϊκό χαρακτηριστικών που κατανέμονται μοναδικά σε κάθε άνθρωπο. Το παιδί σου δεν είναι αντιπρόσωπος του φύλου του, είναι ένας ξεχωριστός συνδυασμός βιολογίας και εμπειρίας.
Η εμπειρία αλλάζει τον εγκέφαλο
Εδώ είναι που τα πράγματα γίνονται πραγματικά ενδιαφέροντα για εσένα ως γονιό. Ο εγκέφαλος είναι πλαστικός, δηλαδή αλλάζει και αναδιαμορφώνεται ανάλογα με όσα ζει το παιδί. Οι δεξιότητες στον λόγο, στον χώρο, στη ρύθμιση του συναισθήματος, δεν ξεδιπλώνονται σε κενό. Εξασκούνται. Αν ένα κορίτσι ενθαρρύνεται περισσότερο να εκφράζεται λεκτικά και ένα αγόρι να ασχολείται με κατασκευές, ο εγκέφαλός τους θα ανταποκριθεί σε αυτές τις εμπειρίες. Αυτό δεν αποδεικνύει έμφυτη διαφορά, αποτυπώνει εξάσκηση και κοινωνικοποίηση. Μελέτες σε άτομα με παρόμοια εκπαίδευση, όπως πιλότους με την ίδια εκπαίδευση σε χωρικές δεξιότητες, δείχνουν ότι όταν οι εμπειρίες εξισώνονται, οι διαφορές σχεδόν εξαφανίζονται. Άρα η ερώτηση δεν είναι τι εγκέφαλο έχει το παιδί σου, αλλά τι ερεθίσματα, προσδοκίες και ευκαιρίες του προσφέρεις εσύ και το περιβάλλον του.
Προσδοκίες, στερεότυπα και αυτοεκπληρούμενες προφητείες
Όταν λες «τα αγόρια είναι έτσι» ή «τα κορίτσια είναι αλλιώς», δεν κάνεις απλώς μια παρατήρηση, χτίζεις πλαίσιο. Τα παιδιά εσωτερικεύουν πολύ γρήγορα τι περιμένεις από αυτά. Αν ένα αγόρι μάθει ότι η ευαισθησία δεν του ταιριάζει, μπορεί να καταπιέσει συναισθήματα που φυσιολογικά θα εξέφραζε. Αν ένα κορίτσι ακούει ότι τα μαθηματικά δεν είναι το δυνατό της σημείο, ίσως αποφεύγει προκλήσεις που θα μπορούσε να κατακτήσει. Ο εγκέφαλος ανταποκρίνεται σε αυτό το πλαίσιο, ενισχύοντας κυκλώματα που χρησιμοποιούνται συχνά και ατροφώντας άλλα που μένουν στο περιθώριο. Έτσι δημιουργούνται διαφορές που μοιάζουν φυσικές, ενώ στην πραγματικότητα έχουν καλλιεργηθεί. Η γνώση γύρω από τον εγκέφαλο και το φύλο δεν είναι ακαδημαϊκή πολυτέλεια, είναι εργαλείο για να μεγαλώσεις παιδιά με λιγότερα όρια και περισσότερες δυνατότητες.
Αν σταθείς λίγο πίσω από τα ροζ και τα μπλε, θα δεις κάτι πιο ουσιαστικό. Ο εγκέφαλος του παιδιού σου είναι ένα δυναμικό όργανο που αναζητά εμπειρίες, σχέσεις, νόημα. Δεν κουβαλάει έτοιμες ταμπέλες για το τι μπορεί ή δεν μπορεί να κάνει. Κάθε φορά που του λες ότι έχει δικαίωμα να δοκιμάσει, να αποτύχει, να εκφραστεί, να σκεφτεί διαφορετικά, του δίνεις χώρο να αναπτύξει όλο το εύρος των δυνατοτήτων του. Η επιστήμη δεν υποστηρίζει την ιδέα δύο ξεχωριστών εγκεφάλων, υποστηρίζει την ιδέα της ποικιλομορφίας μέσα σε ένα κοινό ανθρώπινο πλαίσιο. Και ίσως αυτή να είναι η πιο απελευθερωτική πληροφορία για έναν γονιό, ότι το μέλλον του παιδιού του δεν καθορίζεται από ένα χρώμα, αλλά από το περιβάλλον αγάπης, αποδοχής και ευκαιριών που θα του προσφέρει.
Κεντρική εικόνα και εικόνα άρθρου: iStock
