Υπάρχουν στιγμές που βλέπεις το παιδί σου και κάτι δεν σου «κολλάει», όχι κάτι θεαματικό, όχι ένα ξέσπασμα που χτυπά καμπανάκια, αλλά μια αλλαγή πιο ύπουλη. Λίγο λιγότερο γέλιο, λίγη περισσότερη απόσυρση, μια κούραση που δεν εξηγείται. Και κάπου εκεί λες «θα του περάσει», γιατί έτσι κάνουμε συνήθως, για να μη φοβηθούμε. Η παιδική κατάθλιψη όμως δεν φορά πάντα βαριά ταμπέλα, ούτε έρχεται όπως την έχεις στο μυαλό σου. Δεν μοιάζει απαραίτητα με τη λύπη των μεγάλων. Πολλές φορές φορά μεταμφίεση καθημερινότητας και περνά κάτω από το ραντάρ, μέχρι να γίνει κάτι πιο δύσκολο να αγνοηθεί.
Όταν η κατάθλιψη δεν μοιάζει με λύπη
Στα παιδιά, η κατάθλιψη συχνά δεν λέγεται με λέξεις αλλά με συμπεριφορές. Μπορεί να εμφανιστεί ως ευερεθιστότητα, θυμός, γκρίνια χωρίς προφανή λόγο ή ως σωματικά παράπονα που πάνε κι έρχονται, πονοκέφαλοι, πόνοι στην κοιλιά, εξάντληση. Το παιδί μπορεί να μη σου πει ότι είναι στεναχωρημένο, γιατί απλώς δεν ξέρει πώς να το πει. Δεν έχει ακόμη το λεξιλόγιο της ψυχής. Έτσι το συναίσθημα βρίσκει διέξοδο αλλού, στο σώμα, στη συμπεριφορά, στην απόσυρση. Αν δεις ότι αυτή η εικόνα κρατά περισσότερο από μερικές μέρες και δεν συνδέεται με κάτι συγκεκριμένο που συνέβη, καλό είναι να σταθείς λίγο παραπάνω εκεί, χωρίς πανικό αλλά και χωρίς προσπέρασμα.
Η απόσυρση που δεν είναι απλώς «φάση»
Όλα τα παιδιά αλλάζουν, απομακρύνονται, δοκιμάζουν ρόλους. Άλλο όμως αυτό και άλλο το παιδί που ξαφνικά χάνει το ενδιαφέρον του για πράγματα που κάποτε αγαπούσε. Όταν δεν θέλει να δει φίλους, όταν αποσύρεται από δραστηριότητες που του έδιναν χαρά, όταν μοιάζει απλώς να περνά τον χρόνο του χωρίς πραγματική συμμετοχή. Εκεί δεν μιλάμε για βαρεμάρα ή τεμπελιά. Μιλάμε για απώλεια της ικανότητας να νιώθει χαρά. Συχνά συνοδεύεται από πτώση στη σχολική επίδοση, όχι επειδή «δεν προσπαθεί», αλλά επειδή η συγκέντρωση και η ενέργεια έχουν στερέψει. Είναι εύκολο να το ερμηνεύσεις λάθος και να πας κατευθείαν στην πίεση, ενώ στην πραγματικότητα χρειάζεται κατανόηση.
Ενοχές, θυμός και συμπεριφορές που μπερδεύουν
Η παιδική κατάθλιψη δεν είναι πάντα ήσυχη. Μπορεί να βγει ως θυμός, παρορμητικότητα, επιθετικότητα, ακόμη και αυτοκατηγορία. Παιδιά που νιώθουν ότι φταίνε για όλα, που κουβαλούν ενοχές δυσανάλογες με την ηλικία τους, που πιστεύουν ότι κάτι δεν πάει καλά με τα ίδια. Αυτή η εσωτερική πίεση συχνά ξεχειλίζει με τρόπους που σε μπερδεύουν ως γονιό. Δεν είναι «κακός χαρακτήρας», ούτε έλλειψη ορίων. Είναι ένας εσωτερικός πόνος που δεν έχει βρει ακόμη τρόπο να ειπωθεί. Όταν τέτοια σημάδια επιμένουν και συνδυάζονται με χαμηλή διάθεση ή απόσυρση, χρειάζεται επαγγελματική ματιά, χωρίς ενοχές και χωρίς καθυστέρηση.
Ο ρόλος σου δεν είναι να διαγνώσεις, αλλά να παρατηρείς, να ακούς και να ανοίγεις χώρο. Να δείχνεις ότι είσαι διαθέσιμος, χωρίς ανακρίσεις και χωρίς βιαστικά συμπεράσματα. Οι κουβέντες ανοίγουν πιο εύκολα όταν δεν πιέζονται, σε μια βόλτα, σε ένα παιχνίδι, σε μια σιωπή που δεν σε αγχώνει. Αν κάτι μέσα σου λέει ότι το παιδί σου δυσκολεύεται, αξίζει να το εμπιστευτείς. Η βοήθεια δεν σημαίνει αποτυχία, σημαίνει φροντίδα. Και πολλές φορές, αυτό που χρειάζεται περισσότερο ένα παιδί, είναι κάποιος να το δει αληθινά, πριν νιώσει ότι πρέπει να παλέψει μόνο του.
Κεντρική εικόνα και εικόνα άρθρου: iStock
