Πολλοί άνθρωποι, μέσα σε μια σχέση, αναρωτιούνται αν αυτό που νιώθουν είναι αγάπη ή μήπως κάτι που μοιάζει περισσότερο με ανάγκη. Η σύγχυση είναι κατανοητή, γιατί και τα δύο μπορεί να έχουν ένταση, επιθυμία, φόβο απώλειας. Ωστόσο, στη βάση τους διαφέρουν ουσιαστικά. Η αγάπη ανοίγει χώρο για να αναπνεύσουν και οι δύο, ενώ η εξάρτηση σφίγγει, περιορίζει και τελικά κουράζει.
Η αγάπη γεννιέται όταν δύο άνθρωποι επιλέγουν ο ένας τον άλλον χωρίς να ακυρώνουν τον εαυτό τους. Υπάρχει χώρος για φίλους, ενδιαφέροντα, προσωπικούς στόχους και χρόνο μόνος. Η σχέση λειτουργεί σαν στήριγμα, όχι σαν μοναδικό νόημα ζωής. Στην εξάρτηση, όμως, ο άλλος γίνεται απαραίτητος για να νιώσω καλά ή έστω για να μη νιώσω άδειος. Η παρουσία του δεν είναι επιλογή, αλλά ανάγκη. Και όταν κάτι είναι ανάγκη, συνοδεύεται συχνά από φόβο μήπως χαθεί.
Η επικοινωνία ως καθρέφτης της σχέσης
Στις σχέσεις αγάπης, ακόμη και οι δύσκολες συζητήσεις μπορούν να γίνουν με σεβασμό. Υπάρχει διάθεση να ακουστεί ο άλλος, να βρεθούν λύσεις, να ειπωθούν παράπονα χωρίς να απειλείται η ίδια η σχέση. Στις εξαρτητικές δυναμικές, η επικοινωνία συχνά φορτίζεται με άγχος και έλεγχο. Σιωπές, υπερβολικές απαιτήσεις για επιβεβαίωση, ζήλια που παρουσιάζεται ως ενδιαφέρον, συναισθηματικά ξεσπάσματα. Κάτω από όλα αυτά κρύβεται συχνά ο φόβος της εγκατάλειψης.
Όρια που ενώνουν ή όρια που φοβίζουν;
Σε μια λειτουργική σχέση, τα όρια δεν σημαίνουν απόσταση, αλλά σεβασμό. Ο καθένας μπορεί να διαφωνεί, να χρειάζεται χρόνο για τον εαυτό του, να έχει διαφορετικούς ρυθμούς και ανάγκες. Στην εξάρτηση, τα όρια βιώνονται ως απειλή. Κάθε διαφοροποίηση ερμηνεύεται ως απόρριψη, κάθε «όχι» ως ένδειξη ότι κάτι δεν πάει καλά. Έτσι, το ζευγάρι εγκλωβίζεται σε μια συνεχή προσπάθεια να κρατηθεί ενωμένο μέσα από φόβο και όχι μέσα από επιλογή.
Εγγύτητα και σεξουαλικότητα μέσα στη σχέση
Όταν υπάρχει αγάπη, η εγγύτητα και η σεξουαλική ζωή χαρακτηρίζονται από αμοιβαιότητα, ελευθερία και παιχνίδι. Η επιθυμία δεν είναι υποχρέωση ούτε απόδειξη αξίας. Στις σχέσεις όπου κυριαρχεί η εξάρτηση, η σεξουαλικότητα μπορεί να μετατραπεί σε μέσο επιβεβαίωσης ή σε πεδίο άγχους. «Αν με θέλει, αξίζω», ή «αν δεν ανταποκριθώ, θα απομακρυνθεί». Αυτό συχνά φθείρει τη φυσική επιθυμία και απομακρύνει συναισθηματικά τους συντρόφους.
Η σύγκρουση ως απειλή ή ως ευκαιρία;
Οι διαφωνίες είναι αναπόφευκτες σε κάθε σχέση. Εκεί όπου υπάρχει αγάπη, η σύγκρουση μπορεί να γίνει ευκαιρία για καλύτερη κατανόηση και ουσιαστική προσέγγιση. Δεν απειλεί την ύπαρξη του δεσμού. Στην εξάρτηση, όμως, η σύγκρουση παίρνει δραματικές διαστάσεις. Είτε αποφεύγεται με κάθε κόστος, είτε οδηγεί σε έντονες αντιδράσεις, εκβιασμούς, απειλές αποχώρησης. Ο στόχος δεν είναι να λυθεί το πρόβλημα, αλλά να μειωθεί το άγχος του αποχωρισμού.
Όταν η ανάγκη μπερδεύεται με τον έρωτα
Η εξάρτηση δεν προκύπτει από «υπερβολική αγάπη», αλλά συχνά από εσωτερικά κενά, φόβο μοναξιάς, χαμηλή αυτοεκτίμηση ή παλιές εμπειρίες αστάθειας. Το ζευγάρι, χωρίς να το συνειδητοποιεί, μπορεί να προσπαθεί να γιατρέψει αυτές τις πληγές μέσα από την τωρινή σχέση. Όμως καμία σχέση δεν μπορεί να λειτουργήσει υγιώς όταν καλείται να καλύψει όλα όσα λείπουν μέσα μας.
Αγάπη ως επιλογή, όχι ως σωσίβιο
Η ουσιαστική αγάπη στο ζευγάρι δεν λέει «χωρίς εσένα δεν υπάρχω», αλλά «μαζί με σένα δημιουργούμε το εμείς που θέλουμε να ζούμε, να εκφραζόμαστε και να πηγαίνουμε στην επόμενη μέρα μαζί». Δεν βασίζεται στον φόβο, αλλά στην εμπιστοσύνη. Δεν κρατά τους ανθρώπους δεμένους, αλλά τους επιτρέπει να στέκονται δίπλα-δίπλα. Και τελικά, το ερώτημα «εξάρτηση ή αγάπη» απαντάται λιγότερο από το πόσο έντονα νιώθουμε και περισσότερο από το πώς σχετιζόμαστε: αν μέσα στη σχέση μικραίνουμε ή αν, μαζί με τον άλλον, μεγαλώνουμε.
Να θυμάστε: εξάρτηση είναι «αν μου φύγεις θα χαθώ», ενώ αγάπη είναι «αν μου φύγεις θα πονέσω αλλά θα συνεχίσω να ζω όπως και πριν από εσένα…».
Αν κάτι σε προβληματίζει ή θες να μάθεις περισσότερα γύρω από τη σεξουαλικότητα και την ψυχική υγεία, επισκέψου το Ινστιτούτο Ψυχικής και Σεξουαλικής Υγείας στο askitis.gr ή κάλεσε δωρεάν στη συμβουλευτική γραμμή 210-7797979.
Ακολούθησε τα social media του Ινστιτούτου Ψυχικής και Σεξουαλικής Υγείας:
Facebook: @institutethanosaskitis
Instagram: @institute.mental.sexual.health
Ακολούθησε τα social media του Δρ. Θάνου Ασκητή:
Facebook: @Dr.Thanos.Askitis
Instagram: @thanos_askitis
TikTok: @draskitis
YouTube: @thanosaskitis6425
