Έχετε κάνει ποτέ μια μικρή γκάφα στο σπίτι, όπως να χύσετε τον καφέ σας ή να σας πέσει κάτι από τα χέρια, και ξαφνικά ο σκύλος σας να σας κοιτάξει επίμονα; Για μια στιγμή είναι εύκολο να σκεφτείτε ότι σας… κρίνει. Άλλωστε, όλοι έχουμε ακούσει τη φράση «κοίτα πώς σε κοιτάζει, σαν να ξέρει τι έκανες». Η πεποίθηση ότι οι σκύλοι μπορούν να καταλάβουν ποιος είναι καλός άνθρωπος και ποιος όχι είναι αρκετά κοινή, τονίζοντας τη δύναμη του ενστίκτου τους. Ωστόσο, η επιστήμη φαίνεται να δίνει μια διαφορετική εξήγηση για αυτό το χαρακτηριστικό βλέμμα.
Οι σκύλοι είναι εξαιρετικοί παρατηρητές
Οι ερευνητές συμφωνούν ότι οι σκύλοι διαθέτουν εντυπωσιακή ικανότητα να παρατηρούν τον άνθρωπο. Παρακολουθούν τις κινήσεις μας, τις εκφράσεις του προσώπου, τον τόνο της φωνής μας και τον τρόπο με τον οποίο συμπεριφερόμαστε στους γύρω μας.
Χάρη στη μακραίωνη συμβίωσή τους με τον άνθρωπο, έχουν εξελιχθεί ώστε να «διαβάζουν» πολύ καλά τη συμπεριφορά μας. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι μας αξιολογούν με ηθικά κριτήρια, όπως θα έκανε ένας άνθρωπος. Οι ειδικοί εξηγούν ότι ο σκύλος ενδιαφέρεται περισσότερο να καταλάβει αν είμαστε αξιόπιστοι, προβλέψιμοι και ασφαλείς για εκείνον. Με απλά λόγια, αναρωτιέται: «Μπορώ να σε εμπιστευτώ;» και όχι «Είσαι καλός ή κακός άνθρωπος;».
Τι πραγματικά σκέφτεται όταν σας κοιτάζει;
Όταν ο σκύλος σας σας παρατηρεί, πιθανότατα προσπαθεί να καταλάβει τι πρόκειται να συμβεί στη συνέχεια. Θα βγείτε βόλτα; Θα του βάλετε φαγητό; Είστε χαρούμενοι ή αγχωμένοι;
Οι σκύλοι είναι ιδιαίτερα ευαίσθητοι στη γλώσσα του σώματος και στις αλλαγές της διάθεσής μας. Ακόμη και μικρές διαφοροποιήσεις στις κινήσεις ή στον τόνο της φωνής μπορούν να τους δώσουν σημαντικές πληροφορίες. Γι’ αυτό πολλές φορές φαίνεται σαν να γνωρίζουν ακριβώς πώς αισθανόμαστε, χωρίς να έχουμε πει ούτε μία λέξη.
Πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Animal Cognition επιχείρησε να απαντήσει σε αυτό ακριβώς το ερώτημα. Στο πείραμα συμμετείχαν 40 σκύλοι, οι οποίοι παρακολούθησαν δύο ανθρώπους να αλληλεπιδρούν με έναν άλλο σκύλο. Ο ένας ήταν γενναιόδωρος και του προσέφερε τροφή, ενώ ο άλλος όχι.
Στη συνέχεια, οι ερευνητές παρατήρησαν ποιον από τους δύο ανθρώπους θα επέλεγαν να πλησιάσουν οι σκύλοι. Το αποτέλεσμα εξέπληξε ακόμη και τους ίδιους τους επιστήμονες. Μόνο τρεις από τους σαράντα σκύλους έδειξαν ξεκάθαρη προτίμηση προς κάποιον από τους δύο ανθρώπους.
Οι ειδικοί πιστεύουν ότι οι σκύλοι δημιουργούν σταδιακά ένα «προφίλ» για κάθε άνθρωπο που γνωρίζουν. Μέσα από τις καθημερινές εμπειρίες μαθαίνουν ποιος τους φροντίζει, ποιος ανταποκρίνεται στις ανάγκες τους, ποιος είναι ήρεμος και σταθερός και ποιος τους κάνει να αισθάνονται ασφαλείς. Αυτή η σχέση βασίζεται στην εμπιστοσύνη και στη συνέπεια και όχι σε κάποια ανθρώπινη έννοια ηθικής κρίσης.
Μπορούν οι σκύλοι να καταλάβουν αν είμαστε… αδέξιοι
Μια άλλη ενδιαφέρουσα έρευνα από το Πανεπιστήμιο του Κιότο αποκάλυψε ότι οι σκύλοι παρατηρούν πόσο ικανοί είμαστε να εκτελούμε απλές κινήσεις. Για παράδειγμα, αν δυσκολευόμαστε να ανοίξουμε ένα κουτί ή μας πέφτουν συνεχώς αντικείμενα, ο σκύλος μπορεί να προσαρμόσει τη συμπεριφορά του απέναντί μας. Δεν μας θεωρεί λιγότερο καλούς ανθρώπους. Απλώς καταλαβαίνει ότι ίσως χρειαζόμαστε περισσότερο χρόνο ή ότι δεν είμαστε τόσο επιδέξιοι όσο κάποιος άλλος.
Μήπως τελικά εμείς παρερμηνεύουμε το βλέμμα τους;
Οι ψυχολόγοι χρησιμοποιούν τον όρο «ανθρωπομορφισμός» για να περιγράψουν την τάση μας να αποδίδουμε στα ζώα ανθρώπινες σκέψεις και συναισθήματα. Όταν πιστεύουμε ότι ο σκύλος μας μάς κοιτάζει με αποδοκιμασία, είναι πιθανό να προβάλλουμε πάνω του τις δικές μας ενοχές ή την αμηχανία που νιώθουμε εκείνη τη στιγμή. Στην πραγματικότητα, ο σκύλος απλώς παρατηρεί. Αναλύει τις εκφράσεις μας, προσπαθεί να καταλάβει τα συναισθήματά μας και περιμένει να δει τι θα συμβεί στη συνέχεια.
