Μπορεί μια αράχνη να βλέπει όνειρα; Ένα νέο επιστημονικό εύρημα φέρνει τους ερευνητές πιο κοντά στην απάντηση, αποκαλύπτοντας ότι ορισμένες αράχνες παρουσιάζουν στάδια ύπνου με εντυπωσιακές ομοιότητες με εκείνα των ανθρώπων.
Αράχνες, φάση REM και όνειρα
Οι επιστήμονες στη σχετική έρευνα που δημοσιεύτηκε στο Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America εντόπισαν σε ένα είδος αυστραλιανής αράχνης ενδείξεις μιας κατάστασης που θυμίζει τον ύπνο REM, τη φάση του ανθρώπινου ύπνου που συνδέεται με τις γρήγορες κινήσεις των ματιών και τα έντονα όνειρα.
Η έρευνα επικεντρώθηκε στην Portia fimbriata, μια μικρή αράχνη-άλτη, γνωστή για τις ιδιαίτερα σύνθετες στρατηγικές κυνηγιού της. Παρότι το μέγεθός της δεν ξεπερνά περίπου εκείνο ενός κέρματος του ενός ευρώ, διαθέτει αξιοσημείωτες ικανότητες. Αντί να περιορίζεται στο κυνήγι εντόμων, ειδικεύεται στη σύλληψη άλλων αραχνών, χρησιμοποιώντας ακόμη και παραπλανητικά σήματα. Μπορεί, για παράδειγμα, να μιμείται τις δονήσεις που προκαλεί ένα παγιδευμένο έντομο στον ιστό, παρασύροντας άλλες αράχνες προς το μέρος της.
Δύο διαφορετικά στάδια ύπνου
Οι ερευνητές παρακολούθησαν τις αράχνες επί αρκετές ημέρες και νύχτες, χρησιμοποιώντας υπέρυθρες κάμερες, ώστε να καταγράφουν τη συμπεριφορά τους χωρίς να τις ενοχλούν με το φως. Διαπίστωσαν ότι παρουσιάζουν δύο διακριτά στάδια ύπνου, ένα από τα οποία εμφανίζει χαρακτηριστικά που θυμίζουν τη φάση REM.
Κατά τη διάρκειά του, οι αράχνες εμφάνιζαν κινήσεις των ματιών και μικρές μυϊκές συσπάσεις. Τα συγκεκριμένα χαρακτηριστικά παρατηρούνται και στους ανθρώπους κατά τον ύπνο REM, ο οποίος συνδέεται με τη δραστηριότητα του εγκεφάλου και την εμφάνιση πολλών ονείρων.
Ωστόσο, οι επιστήμονες διευκρινίζουν ότι η ομοιότητα αυτή δεν αποδεικνύει πως οι αράχνες ονειρεύονται. Η ύπαρξη κινήσεων που θυμίζουν τη φάση REM αποτελεί σημαντική ένδειξη, αλλά δεν αρκεί για να εξαχθεί συμπέρασμα σχετικά με το αν έχουν υποκειμενικές εμπειρίες κατά τη διάρκεια του ύπνου τους.
Πώς διαπίστωσαν ότι κοιμούνται πραγματικά
Για να επιβεβαιώσουν ότι οι αράχνες δεν παρέμεναν απλώς ακίνητες, οι ερευνητές εξέτασαν την ανταπόκρισή τους σε ηχητικά ερεθίσματα. Παράλληλα, μελέτησαν τι συνέβαινε όταν ο ύπνος τους διακοπτόταν, αναζητώντας το λεγόμενο «sleep rebound»: την τάση ενός οργανισμού να αναπληρώνει τον ύπνο που έχασε, με το να κοιμάται περισσότερο στη συνέχεια.
Οι παρατηρήσεις αυτές, σε συνδυασμό με τις καταγραφές της νυχτερινής συμπεριφοράς τους, έδωσαν ισχυρές ενδείξεις ότι οι αράχνες βιώνουν έναν οργανωμένο κύκλο ύπνου με διαφορετικά στάδια.
Η μελέτη, πάντως, είχε και περιορισμούς. Οι επιστήμονες δεν μπόρεσαν να μετρήσουν άμεσα την εγκεφαλική δραστηριότητα των αραχνών και βασίστηκαν αποκλειστικά στην παρατήρηση της συμπεριφοράς τους.
Τι μπορεί να μας μάθει ο ύπνος της αράχνης
Η ανακάλυψη έχει ενδιαφέρον και για την κατανόηση της εξέλιξης του ύπνου. Μέχρι σήμερα, το μεγαλύτερο μέρος της επιστημονικής γνώσης προέρχεται από τη μελέτη θηλαστικών και πτηνών. Η διαπίστωση ότι ένα ζώο με τόσο διαφορετικό νευρικό σύστημα παρουσιάζει παρόμοια χαρακτηριστικά ύπνου δημιουργεί νέα ερωτήματα για το πότε και με ποιον τρόπο εξελίχθηκαν τα διαφορετικά στάδια του.
Οι ερευνητές σχεδιάζουν να επεκτείνουν τις μελέτες τους και σε άλλα είδη αραχνών, εξετάζοντας επίσης τη σχέση του ύπνου με τη μάθηση και τις γνωστικές τους ικανότητες. Ενδιαφέρον παρουσιάζει και το ενδεχόμενο να επηρεάζονται οι κύκλοι ανάπαυσής τους από την τεχνητή φωταγώγηση τη νύχτα και τις περιβαλλοντικές αλλαγές.
Τελικά βλέπουν όνειρα;
Προς το παρόν, το ερώτημα αν οι αράχνες βλέπουν όντως όνειρα παραμένει αναπάντητο. Αυτό που φαίνεται να γνωρίζουμε πλέον είναι ότι ο ύπνος τους είναι πολύ πιο σύνθετος απ’ όσο θεωρούσαμε.
