Υπάρχουν παιδιά που μεγάλωσαν μέσα σε σπίτια γεμάτα αγάπη, αλλά και παιδιά που μεγάλωσαν μέσα σε σπίτια γεμάτα προβλήματα. Κι ύστερα υπάρχουν εκείνα που είχαν φαγητό στο τραπέζι, καθαρά ρούχα, σχολείο, δραστηριότητες, όλα όσα φαίνονται σωστά από έξω, αλλά κάτι έλειπε. Κανείς δεν τα ρωτούσε πώς νιώθουν. Κανείς δεν πρόσεχε πραγματικά τον φόβο τους, τη στενοχώρια τους, τη χαρά τους. Έμαθαν να μη ζητούν πολλά, να μην ενοχλούν, να μην τραβούν την προσοχή. Έγιναν τα «εύκολα παιδιά». Τα παιδιά που δεν δημιουργούν προβλήματα. Μόνο που πίσω από αυτή τη φαινομενική ηρεμία κρυβόταν συχνά ένα παιδί που είχε αρχίσει να πιστεύει ότι τα συναισθήματά του δεν έχουν ιδιαίτερη αξία. Το λεγόμενο «αόρατο παιδί» δεν είναι ένας ψυχολογικός όρος που περιγράφει κάποιον που παραμελήθηκε φανερά. Είναι το παιδί που έμαθε να μικραίνει τον εαυτό του για να χωρέσει στις δυσκολίες των άλλων.
Όταν οι ανάγκες των μεγάλων γεμίζουν όλο το δωμάτιο
Πολλοί γονείς περνούν δύσκολες περιόδους. Οικονομικά προβλήματα, εξαντλητική δουλειά, διαζύγιο, ασθένεια, πένθος, άγχος. Οι περισσότεροι αγαπούν τα παιδιά τους και κάνουν ό,τι μπορούν. Όμως η συναισθηματική διαθεσιμότητα δεν είναι πάντα δεδομένη. Όταν ένας γονιός παλεύει καθημερινά με τα δικά του βάρη, συχνά δεν έχει τον χώρο να δει τι συμβαίνει μέσα στο παιδί του. Έτσι το παιδί αντιλαμβάνεται πολύ νωρίς ότι δεν είναι η κατάλληλη στιγμή να μιλήσει για όσα το απασχολούν. Κρατά μέσα του τη στενοχώρια από έναν καβγά με φίλους, τον φόβο για ένα τεστ, την απογοήτευση από μια αποτυχία. Δεν το κάνει επειδή κάποιος του το ζήτησε ευθέως. Το κάνει επειδή το κατάλαβε μόνο του. Τα παιδιά έχουν αυτή την παράξενη ικανότητα να διαβάζουν το κλίμα ενός σπιτιού καλύτερα από πολλούς ενήλικες. Και κάπως έτσι αρχίζουν να εξαφανίζονται συναισθηματικά, χωρίς καν να το συνειδητοποιούν.
Το παιδί μεγαλώνει, η αορατότητα μένει
Το περίεργο είναι ότι το αόρατο παιδί δεν εξαφανίζεται όταν ενηλικιωθείς. Απλώς αλλάζει μορφή. Γίνεσαι ο άνθρωπος που δυσκολεύεται να εκφράσει τι θέλει. Που ζητά συγγνώμη ακόμη και όταν δεν φταίει. Που προτιμά να βολεύονται όλοι οι άλλοι και να έρχεται ο ίδιος δεύτερος. Μπορεί να πετυχαίνεις πράγματα και να τα υποτιμάς. Να έχεις ανάγκες και να ντρέπεσαι να τις εκφράσεις. Να νιώθεις ότι οι γνώμες των άλλων μετράνε περισσότερο από τη δική σου. Πολλοί άνθρωποι που μεγάλωσαν έτσι περιγράφουν μια αίσθηση ότι παρακολουθούν τη ζωή από τις κερκίδες αντί να συμμετέχουν σε αυτή. Δεν είναι έλλειψη αυτοπεποίθησης μόνο. Είναι κάτι βαθύτερο. Είναι η πεποίθηση ότι δεν αξίζει να καταλαμβάνεις χώρο. Ότι οι επιθυμίες σου δεν είναι αρκετά σημαντικές για να ακουστούν. Και αυτή η πεποίθηση συχνά έχει τις ρίζες της πολύ πίσω, στα χρόνια που έμαθες να μη γίνεσαι βάρος για κανέναν.
Πώς ξαναγίνεσαι ορατός στον εαυτό σου
Το πιο δύσκολο βήμα είναι να καταλάβεις ότι αυτή η ιστορία δεν λέει την αλήθεια για εσένα. Το γεγονός ότι δεν αναγνωρίστηκαν αρκετά τα συναισθήματά σου δεν σημαίνει ότι δεν άξιζαν προσοχή. Σημαίνει απλώς ότι οι άνθρωποι γύρω σου δεν είχαν τη δυνατότητα να τα δουν. Η αλλαγή ξεκινά όταν αρχίζεις να δίνεις χώρο στον εαυτό σου. Να αναρωτιέσαι τι νιώθεις, τι θέλεις, τι σε θυμώνει, τι σε ενθουσιάζει. Ακούγεται απλό, αλλά για κάποιον που έμαθε να αγνοεί τον εσωτερικό του κόσμο, είναι σχεδόν επαναστατικό. Σιγά σιγά σταματάς να κουβαλάς ευθύνες που δεν σου ανήκουν. Σταματάς να θεωρείς υποχρέωσή σου να φροντίζεις τα συναισθήματα όλων γύρω σου. Και αρχίζεις να θυμάσαι κάτι που είχες ξεχάσει για χρόνια: ότι η παρουσία σου έχει αξία, ακόμη κι όταν δεν προσπαθείς να την αποδείξεις σε κανέναν.
Αν αναγνώρισες τον εαυτό σου σε αυτές τις γραμμές, ίσως να εξηγούνται ξαφνικά πολλά πράγματα. Ίσως να καταλαβαίνεις γιατί δυσκολεύεσαι να ζητήσεις βοήθεια, γιατί κρατάς μέσα σου όσα σε πονάνε ή γιατί νιώθεις άβολα όταν η προσοχή στρέφεται πάνω σου. Το αόρατο παιδί δεν ήταν αδύναμο. Ήταν προσαρμοστικό. Έμαθε να επιβιώνει μέσα στις συνθήκες που βρήκε μπροστά του. Τώρα όμως δεν είσαι πια εκείνο το παιδί. Έχεις τη δυνατότητα να ακούσεις τη φωνή σου, να αναγνωρίσεις τις ανάγκες σου και να δώσεις χώρο στα συναισθήματά σου χωρίς ενοχές. Γιατί η αλήθεια είναι πως κανένα παιδί δεν γεννιέται για να περνά απαρατήρητο. Και κανένας ενήλικας δεν είναι καταδικασμένος να ζει πιστεύοντας ότι δεν έχει σημασία.
Κεντρική εικόνα και εικόνα άρθρου: iStock
