Για δεκαετίες, οι μεγάλες πόλεις του κόσμου έμοιαζαν να έχουν έναν σχεδόν ασταμάτητο ρυθμό ανάπτυξης. Εκατομμύρια άνθρωποι εγκατέλειπαν μικρότερες πόλεις και αγροτικές περιοχές αναζητώντας δουλειά, καλύτερες ευκαιρίες και μια διαφορετική ζωή.
Μουμπάι, Λάγος, Σάο Πάολο και Σαγκάη έγιναν σύμβολα αυτής της τεράστιας μετακίνησης πληθυσμών.
Νέα μεγάλη μελέτη, όμως, έρχεται να δείξει ότι αυτή η πορεία έχει όρια. Οι μεγαλύτερες πόλεις δεν είναι βέβαιο ότι θα συνεχίσουν να μεγαλώνουν ταχύτερα από όλες τις υπόλοιπες για πάντα.
Η μεγάλη αλλαγή έρχεται όταν μια χώρα αστικοποιηθεί
Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Proceedings of the National Academy of Sciences, εξέτασε σχεδόν έναν αιώνα πληθυσμιακών δεδομένων.
Το βασικό συμπέρασμα είναι σχετικά απλό:
Στα πρώτα στάδια ανάπτυξης μιας χώρας, οι μεγάλες πόλεις μεγαλώνουν πολύ πιο γρήγορα. Όσο όμως όλο και περισσότεροι άνθρωποι εγκαθίστανται στις πόλεις, αυτή η διαφορά μειώνεται.
Όταν μια χώρα έχει πλέον γίνει σε μεγάλο βαθμό αστική, οι πολύ μεγάλες πόλεις δεν φαίνεται να έχουν το ίδιο πλεονέκτημα.
Με άλλα λόγια, η συγκέντρωση του πληθυσμού στις μεγαλουπόλεις δεν μπορεί να αυξάνεται επ’ άπειρον.
Τι έδειξαν τα στοιχεία για τις μεγάλες πόλεις
Οι ερευνητές δημιούργησαν νέες βάσεις δεδομένων για να μπορέσουν να συγκρίνουν πόλεις διαφορετικών χωρών με πιο ομοιόμορφο τρόπο.
Η μία περιλαμβάνει στοιχεία για 99 χώρες και καλύπτει περίπου το 94% του παγκόσμιου πληθυσμού από το 1975 έως το 2025.
Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι στις χώρες όπου η αστικοποίηση βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη, οι μεγάλες πόλεις αυξάνονται περίπου 7,3% ταχύτερα από τον εθνικό μέσο όρο.
Όσο όμως η χώρα προχωρά στην αστικοποίηση, αυτό το πλεονέκτημα περιορίζεται.
Στην Ευρώπη, για παράδειγμα, οι μεγάλες πόλεις πλέον αναπτύσσονται περίπου με τον ίδιο ρυθμό με τον συνολικό πληθυσμό. Στην Αμερική, μάλιστα, ο ρυθμός ανάπτυξής τους είναι ελαφρώς χαμηλότερος.
Το ίδιο συνέβη και στις ΗΠΑ και τη Νότια Κορέα
Η αλλαγή αυτή φαίνεται καθαρά στην ιστορία χωρών όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Νότια Κορέα.
Σε παλαιότερες περιόδους, η βιομηχανία, οι θέσεις εργασίας και οι οικονομικές ευκαιρίες ήταν συγκεντρωμένες σε λίγα μεγάλα αστικά κέντρα. Αυτό προσέλκυσε ακόμη περισσότερους ανθρώπους και έκανε τις μεγάλες πόλεις να μεγαλώνουν πολύ γρήγορα.
Στη συνέχεια, όμως, η ανάπτυξη διαχύθηκε σε περισσότερες περιοχές. Νέες πόλεις και μικρότερα αστικά κέντρα απέκτησαν οικονομική δραστηριότητα και ευκαιρίες εργασίας.
Έτσι, η διαφορά ανάμεσα στις μεγάλες και στις μικρότερες πόλεις άρχισε να περιορίζεται.
Τι μπορεί να συμβεί μέχρι το 2100;
Οι ερευνητές προσπάθησαν να δουν πώς θα μπορούσε να εξελιχθεί ο παγκόσμιος αστικός πληθυσμός μέχρι το τέλος του αιώνα.
Το 1975, περίπου το 11% του παγκόσμιου πληθυσμού ζούσε σε πόλεις με περισσότερους από ένα εκατομμύριο κατοίκους.
Το 2025 το ποσοστό είχε ήδη φτάσει περίπου στο 24%.
Οι προβλέψεις για το 2100 διαφέρουν ανάλογα με το σενάριο. Αν η σημερινή τάση συνεχιζόταν χωρίς αλλαγές, περίπου 42% του παγκόσμιου πληθυσμού θα μπορούσε να ζει σε πόλεις άνω του ενός εκατομμυρίου κατοίκων.
Το μοντέλο των ερευνητών, όμως, υπολογίζει ότι το πλεονέκτημα των μεγάλων πόλεων σταδιακά θα περιοριστεί. Με βάση αυτό το σενάριο, το ποσοστό θα μπορούσε να φτάσει περίπου στο 38%.
Η διαφορά μεταφράζεται σε περίπου 450 εκατομμύρια ανθρώπους λιγότερους που θα ζουν σε μεγαλουπόλεις σε σχέση με μια απλή προβολή των σημερινών τάσεων.
Φυσικά, πρόκειται για προβλέψεις και όχι για βεβαιότητες. Μέχρι το 2100 μπορούν να αλλάξουν πολλά.
Γιατί μπορεί να σταματά η «έκρηξη» των μεγάλων πόλεων;
Οι ερευνητές δεν δίνουν μία μοναδική απάντηση.
Ένας πιθανός παράγοντας είναι ότι, όταν το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού έχει ήδη μετακινηθεί στις πόλεις, υπάρχουν λιγότεροι άνθρωποι στην ύπαιθρο που μπορούν να μετακινηθούν προς τα μεγάλα αστικά κέντρα.
Παράλληλα, το υψηλό κόστος στέγασης μπορεί να λειτουργεί αποτρεπτικά για όσους σκέφτονται να μετακομίσουν σε μια μεγάλη πόλη.
Επίσης, η εργασία και οι επιχειρήσεις μπορούν πλέον να αναπτύσσονται σε περισσότερες περιοχές και όχι μόνο στα μεγαλύτερα αστικά κέντρα.
Η τεχνολογία, οι νέες μορφές εργασίας και οι καλύτερες μεταφορικές συνδέσεις μπορούν επίσης να κάνουν μικρότερες πόλεις πιο ελκυστικές.
Λιγότερη πίεση ή λιγότερες ευκαιρίες;
Η επιβράδυνση της ανάπτυξης των μεγαλουπόλεων μπορεί να έχει θετικές αλλά και αρνητικές συνέπειες.
Μια πιο ισορροπημένη κατανομή του πληθυσμού θα μπορούσε να μειώσει την πίεση που δέχονται ορισμένα τεράστια αστικά κέντρα. Θα μπορούσε να σημαίνει λιγότερη κυκλοφοριακή συμφόρηση, μικρότερη συγκέντρωση ρύπανσης και λιγότερη πίεση στις υποδομές.
Από την άλλη πλευρά, οι μεγάλες πόλεις συγκεντρώνουν θέσεις εργασίας, επιχειρήσεις, πανεπιστήμια και οικονομική δραστηριότητα. Η υπερβολική επιβράδυνση της ανάπτυξής τους θα μπορούσε να περιορίσει ορισμένα από τα οικονομικά οφέλη που δημιουργεί η συγκέντρωση ανθρώπων και επιχειρήσεων.
Επομένως, δεν υπάρχει μια απλή απάντηση στο ερώτημα αν οι μεγαλύτερες πόλεις είναι «καλές» ή «κακές» όταν μεγαλώνουν.
Το μέλλον ίσως είναι πιο μοιρασμένο
Οι μεγαλουπόλεις δεν πρόκειται να εξαφανιστούν ούτε να σταματήσουν να προσελκύουν ανθρώπους.
Η νέα έρευνα δείχνει, όμως, ότι η εποχή κατά την οποία οι μεγαλύτερες πόλεις μπορούσαν να μεγαλώνουν συνεχώς πιο γρήγορα από όλες τις υπόλοιπες μπορεί να έχει ημερομηνία λήξης.
Και αυτό αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να σκεφτόμαστε το μέλλον.
Ίσως η πόλη του αύριο να μην είναι απαραίτητα μια ακόμη μεγαλύτερη μητρόπολη.
