Σε ηλικία 98 ετών έφυγε από τη ζωή ο Στέφανος Ληναίος, μία από τις πλέον εμβληματικές μορφές του νεοελληνικού θεάτρου. Με ήθος, ταλέντο και αδιάκοπη παρουσία στο σανίδι, ο Στέφανος Ληναίος διαμόρφωσε από τα πρώτα του βήματα μια σταθερή και σημαντική καλλιτεχνική διαδρομή που ξεπέρασε τα 60 χρόνια.
Ο κατά κόσμον Διονύσιος Μυτιληναίος, γεννήθηκε στη Μεσσήνη στις 6 Αυγούστου 1928. Από νωρίς έδειξε την κλίση του προς την τέχνη και ιδιαίτερα προς το θέατρο, έναν χώρο που έμελλε να καθορίσει ολόκληρη τη ζωή και την πορεία του.
Μετακομίζοντας στην Αθήνα, ακολούθησε τον δρόμο της υποκριτικής, σπουδάζοντας στη Σχολή Θεάτρου του Μορφωτικού Συλλόγου «Αθήναιον». Εκεί έθεσε τις βάσεις της καλλιτεχνικής του παιδείας, αποκτώντας τη θεατρική πειθαρχία και τη βαθιά κατανόηση του ρόλου που θα χαρακτήριζαν αργότερα την πορεία του. Από τα πρώτα του κιόλας βήματα, διαφαινόταν η σοβαρότητα με την οποία αντιμετώπιζε την τέχνη της υποκριτικής, καθώς και η διάθεσή του να εξελιχθεί και να αφήσει το δικό του αποτύπωμα στο ελληνικό θέατρο.
Πραγματοποίησε το θεατρικό του ντεμπούτο στις αρχές της δεκαετίας του 1950, στη σκηνή του Θεάτρου Κοτοπούλη — ένα ξεκίνημα που προμήνυε μια μακρά και ουσιαστική διαδρομή στο ελληνικό θέατρο. Από εκεί ξεκίνησε και η πολυετής συνεργασία του με τον θίασο του Δημήτρη Μυράτ, συμμετέχοντας σε σημαντικές παραστάσεις όπως «Η δεύτερη γυναίκα» (στον ρόλο του Μορς), «Το βαλς των ταυρομάχων», «Μάκβεθ» (Μάλκομ), «Ο φαύλος κύκλος», «Η βασίλισσα και οι επαναστάτες», «Η λυσσασμένη γάτα», «Οθέλλος» (Κάσσιος), «Χωρίς γάντι» και «Σιμούν», όπου ανέλαβε και καθήκοντα βοηθού σκηνοθέτη.
Το 1958 υποδύθηκε, σε διπλή διανομή, τον καθηγητή Χίγγινς στην παράσταση «Ωραία μου κυρία» του Κώστα Μουσούρη, με την Αλίκη Βουγιουκλάκη στον ομώνυμο ρόλο. Τριάντα πέντε χρόνια αργότερα, επανήλθε στον ίδιο ρόλο, ξανά στο πλευρό της Βουγιουκλάκη, ενώ η συνεργασία τους κορυφώθηκε και ολοκληρώθηκε θεατρικά τη σεζόν 1994–1995 με το μιούζικαλ «Η μελωδία της ευτυχίας».
Τον Ιούνιο του 1958 υπήρξε ιδρυτικό μέλος της θεατρικής ομάδας «Δωδέκατη Αυλαία», που στόχευε στην ανάδειξη έργων με κοινωνικό και πολιτικό προβληματισμό, τα οποία συχνά αγνοούνταν από τα μεγάλα θέατρα της εποχής. Το 1964 συμμετείχε επίσης στην ίδρυση του «Άρματος Θεάτρου», του εταιρικού θιάσου του Σ.Ε.Η., μαζί με σημαντικούς καλλιτέχνες όπως οι Βασίλης Ανδρεόπουλος, Νότης Περγιάλης, Φοίβος Ταξιάρχης, Νίκος Δενδρινός, Μόνικα Βασιλείου, Ιάκωβος Ψαρράς, Αγνή Βλάχου και Θόδωρος Έξαρχος.
Το 1970, μαζί με τη σύζυγό του και ηθοποιό Έλλη Φωτίου, ίδρυσε τον θίασο «Σύγχρονο Ελληνικό Θέατρο» στο Θέατρο Άλφα, παρουσιάζοντας παραστάσεις που αγαπήθηκαν ιδιαίτερα από κοινό και κριτικούς.
Κατά τη διάρκεια της πλούσιας πορείας του συμμετείχε και πρωταγωνίστησε σε περισσότερα από 100 θεατρικά έργα. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν τα «Μια πεντάρας νιάτα» (1965), «Η κόμισσα της φάμπρικας» (1966) και η φαρσοκωμωδία του Ντάριο Φο «Δεν πληρώνω, δεν πληρώνω», που ανέβασε με τεράστια επιτυχία.
Τη θεατρική σεζόν 2012–2013, ύστερα από 60 χρόνια συνεχούς παρουσίας στο σανίδι, αποχαιρέτησε το θέατρο με το έργο του Χένρικ Ίψεν «Ένας εχθρός του λαού», το οποίο διασκεύασε και σκηνοθέτησε ο ίδιος, κλείνοντας έναν σπουδαίο κύκλο με τον ίδιο τρόπο που πορεύτηκε: δημιουργικά και με βαθιά θεατρική συνείδηση.
Η πορεία του Στέφανου Ληναίου στον κινηματογράφο συνδέθηκε με σημαντικές στιγμές, αλλά και με μια έντονη προσωπική και πολιτική στάση ζωής.
Η πρώτη του εμφάνιση στον κινηματογράφο έγινε το 1955 με έναν μικρό ρόλο στην κοινωνική δραματική ταινία του Φρίξου Ηλιάδη «Το οργανάκι του Αττίκ». Ύστερα ακολούθησαν «Ο Θησαυρός του Μακαρίτη», δίπλα στη Γεωργία Βασιλειάδου, «Το Κλωτσοσκούφι», «Οικογένεια Παπαδοπούλου», «Μιας πεντάρας νιάτα», «Τα παιδιά της Χελιδόνας» κ.α.
Πέρα από την υποκριτική, ασχολήθηκε ενεργά και με τη συγγραφή καθώς και με τα κοινά.
Το 2004 τιμήθηκε για τη μακρόχρονη προσφορά του στο θέατρο με το έπαθλο «Αιμίλιος Βεάκης». Ως αναγνώριση της προσφοράς του, το Θέατρο Άλφα — που ίδρυσε και ανέδειξε μαζί με την Έλλη Φωτίου — μετονομάστηκε σε «Θέατρο Άλφα – Ληναίος – Φωτίου», τιμώντας τη συμβολή τους στη δημιουργία μιας από τις σημαντικότερες θεατρικές σκηνές της χώρας.
Στέφανος Ληναίος & Έλλη Φωτίου
Καθοριστικής σημασίας υπήρξε η κοινή του πορεία με την Έλλη Φωτίου, με την οποία συγκρότησαν ένα από τα πλέον σταθερά και δημιουργικά καλλιτεχνικά δίδυμα της μεταπολεμικής Ελλάδας. Γνωρίστηκαν το 1957, όταν εκείνη ήταν μόλις 17 ετών και εκείνος 28. Ήταν μακρινοί συγγενείς και η Έλλη Φωτίου είχε πάει να τον συναντήσει στο θέατρο Μουσούρη, όπου εκείνος έπαιζε.
Όχι, δεν ήταν από τους κεραυνοβόλους έρωτας, αλλά μια σχέση που ξεκίνησε φιλικά. Με τον χρόνο όμως ήρθαν πιο κοντά και η σύνδεση αυτή σταδιακά δυνάμωσε, μέχρι που το 1963 παντρεύτηκαν και δημιούργησαν τη δική τους οικογένεια. Απέκτησαν δύο παιδιά, τη Μαργαρίτα και τον Αλέξη, ενώ αργότερα στη ζωή τους προστέθηκε και ο εγγονός τους, στον οποίο είχαν μεγάλη αδυναμία.
Αν και σήμερα τους θυμόμαστε ως κινηματογραφικό ζευγάρι, η κοινή τους πορεία είχε πολύ πιο έντονη παρουσία στο θέατρο και την τηλεόραση. Στον κινηματογράφο εμφανίστηκαν μαζί μόνο σε μία ταινία, το «Μιας πεντάρας νιάτα», όμως η εικόνα τους ως καλλιτεχνικό δίδυμο εδραιώθηκε μέσα από τη συνολική τους πορεία. Η κοινή τους πορεία αποτέλεσε ένα σπάνιο παράδειγμα σύμπλευσης ζωής και δημιουργίας, με επίκεντρο το θέατρο και τις αξίες που το συνοδεύουν. Το Θέατρο Άλφα, που ίδρυσαν και υπηρέτησαν επί δεκαετίες, αποτέλεσε βασικό πυλώνα της καλλιτεχνικής τους ταυτότητας.
«Καλό σου ταξίδι, πατέρα»
Τη δυσάρεστη είδηση έκανε γνωστή η κόρη του καταξιωμένου ηθοποιού, Μαργαρίτα Μυτιληναίου κάνοντας μία συγκινητική ανάρτηση στο Facebook την Τετάρτη (22.04.2026).
«Καλό σου ταξίδι, πατέρα.
Έφυγες πλήρης και πλήρης ημερών, χαμογελαστός και γεμάτος αγάπη. Μεγάλο πράγμα.
Όλη σου τη ζωή πάλεψες για αυτό που θεωρούσες έντιμο, δίκαιο και Δημοκρατικό.
Αγώνες, αγωνίες, εξορίες, οικονομικές καταστροφές, πολιτικές απογοητεύσεις- όλα τα αντιμετώπισες. Όλα τα ξεπέρασες.
Ο δρόμος που περπάτησες είχε πολλή μοναξιά αλλά και μεγάλες νίκες.
Θέατρο, ραδιόφωνο, κείμενα σε εφημερίδες, βιβλία, συνδικαλισμός. Σε όλα άφησες το ισχυρό σου αποτύπωμα.
Για καλό κατευόδιο σου χαρίζω τον ήλιο της Άνοιξης, την ευωδιά του λουλουδιού της νεραντζιάς, τη γεύση του παγωτού καϊμάκι και τη θέα του Μεσσηνιακού κόλπου που τόσο αγαπούσες. Α, και έναν ελληνικό καφέ σαν αυτόν που έπινες κάθε απόγευμα με την μαμά.
Αυτά, πατέρα. Καλό δρόμο…», έγραψε η κόρη του, Μαργαρίτα Μυτιληναίου.
Ο Στέφανος Ληναίος αφήνει πίσω του μια διαδρομή με έντονο αποτύπωμα στον πολιτισμό και τον δημόσιο βίο, στην οποία το θέατρο υπήρξε σταθερά πεδίο δημιουργίας και παρέμβασης. Ο κόσμος του θεάτρου έγινε σήμερα λίγο πιο φτωχός, χάνοντας έναν άνθρωπο που αγάπησε και στήριξε την τέχνη του.
*Photo credits: Finos Film
