Έλληνας καθηγητής UCLA: Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν πρέπει να ενσωματωθεί ανεξέλεγκτα στις ζωές μας

Την ίδια στιγμή, όμως, η ανεξέλεγκτη ανάπτυξή της δημιουργεί νέους κινδύνους και εγείρει κρίσιμα ερωτήματα για το μέλλον της κοινωνίας, τον ρόλο του ανθρώπου και τις επιπτώσεις στο περιβάλλον.

Από την καρδιά της αμερικανικής τεχνολογικής και επιστημονικής πρωτοπορίας, την Καλιφόρνια, ο Έλληνας καθηγητής του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας στο Λος Άντζελες (UCLA), Κωνσταντίνος Κάλλας, μιλώντας αποκλειστικά στο CNN Greece, προειδοποιεί ότι η τεχνητή νοημοσύνη δεν πρέπει να ενσωματωθεί ανεξέλεγκτα στην καθημερινότητα, χωρίς προηγουμένως να έχουν εξεταστεί οι ευρύτερες κοινωνικές και περιβαλλοντικές συνέπειές της.

Ο Έλληνας επιστήμονας, που ξεκίνησε την ακαδημαϊκή του πορεία από το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, συνέχισε τις σπουδές του στο Πανεπιστήμιο της Πεννσυλβάνιας και σήμερα διδάσκει σε ένα από τα σημαντικότερα πανεπιστήμια των Ηνωμένων Πολιτειών, περιγράφει μια τεχνολογική επανάσταση η οποία εξελίσσεται ταχύτερα από την ικανότητα της επιστημονικής κοινότητας να απαντήσει σε όλα τα ερωτήματα που προκαλεί.

Η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει την εκπαίδευση. Το δίλημμα για τον ρόλο του ανθρώπου

Σύμφωνα με τον Κωνσταντίνο Κάλλα, η τεχνητή νοημοσύνη έχει ήδη αρχίσει να αλλάζει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο πραγματοποιείται η διδασκαλία και παράγεται η επιστημονική γνώση.

Η δυνατότητα των φοιτητών να αποκτούν άμεση πρόσβαση σε πληροφορίες και εκπαιδευτικό υλικό δημιουργεί νέες ευκαιρίες μάθησης, αλλά ταυτόχρονα θέτει υπό επανεξέταση τις παραδοσιακές μεθόδους διδασκαλίας. Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα, όπως εξηγεί, αφορά τη σχέση ανάμεσα στον ανθρώπινο εκπαιδευτικό και στα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης που μπορούν πλέον να λειτουργούν ως ψηφιακοί δάσκαλοι.

Ο ίδιος επισημαίνει ότι δεν υπάρχουν ακόμη οριστικές απαντήσεις, γεγονός που καθιστά αναγκαία τη συνεχή αξιολόγηση των νέων τεχνολογικών εργαλείων. Η πρόκληση, επομένως, δεν περιορίζεται στην αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης μέσα στις αίθουσες διδασκαλίας, αλλά επεκτείνεται στον ίδιο τον τρόπο με τον οποίο θα οργανωθεί η εκπαίδευση των επόμενων δεκαετιών.

Το κρυφό περιβαλλοντικό κόστος της τεχνητής νοημοσύνης

Ιδιαίτερη έμφαση δίνει ο καθηγητής του UCLA σε μια διάσταση της τεχνολογικής επανάστασης που συχνά περνά σε δεύτερη μοίρα: το ενεργειακό και περιβαλλοντικό αποτύπωμα της τεχνητής νοημοσύνης. Όπως εξηγεί, η εκπαίδευση των σύγχρονων μοντέλων απαιτεί τεράστια υπολογιστική ισχύ, ενώ σημαντικές ενεργειακές ανάγκες δημιουργούνται και κατά την καθημερινή λειτουργία τους, κάθε φορά που ένας χρήστης υποβάλλει ένα ερώτημα και λαμβάνει απάντηση.

Η διαρκώς αυξανόμενη ζήτηση για υπολογιστικούς πόρους ενισχύει τις πιέσεις στα ενεργειακά συστήματα και μπορεί να δυσχεράνει τις παγκόσμιες προσπάθειες περιορισμού των εκπομπών άνθρακα.

Για τον Κωνσταντίνο Κάλλα, η ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης δεν μπορεί να εξετάζεται αποκλειστικά με κριτήριο την τεχνολογική πρόοδο ή την οικονομική αποδοτικότητα. Αντίθετα, θεωρεί απαραίτητο να αξιολογούνται παράλληλα οι κοινωνικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις, ώστε τα οφέλη της νέας τεχνολογίας να μην συνοδεύονται από επιδείνωση των συνθηκών διαβίωσης.

Η προειδοποίησή του αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία οι μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες επενδύουν στην ανάπτυξη ολοένα ισχυρότερων συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης και υπολογιστικών υποδομών.

Προειδοποίηση για την επιστημονική πρωτοκαθεδρία των ΗΠΑ

Πέρα από την τεχνητή νοημοσύνη, ο Κωνσταντίνος Κάλλας εκφράζει έντονη ανησυχία για τις συνθήκες που διαμορφώνονται στην αμερικανική ακαδημαϊκή κοινότητα.

Κατά την εκτίμησή του, τα πανεπιστήμια, οι ερευνητικές χρηματοδοτήσεις, αλλά και οι φοιτητές και επιστήμονες που προέρχονται από άλλες χώρες, βρίσκονται σήμερα αντιμέτωποι με σοβαρές πιέσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ο ίδιος προειδοποιεί ότι, εάν η κατάσταση αυτή συνεχιστεί για μεγάλο χρονικό διάστημα, ενδέχεται να υπονομεύσει τη θέση των ΗΠΑ στο παγκόσμιο ερευνητικό σύστημα. Πρόκειται για μια ιδιαίτερα σημαντική επισήμανση, καθώς η αμερικανική επιστημονική υπεροχή έχει στηριχθεί διαχρονικά στην προσέλκυση διεθνών ταλέντων, στη δυνατότητα χρηματοδότησης φιλόδοξων ερευνητικών προγραμμάτων και στη δημιουργία μεγάλων επιστημονικών ομάδων.

Ο καθηγητής του UCLA εξηγεί ότι η διαθεσιμότητα ερευνητικών κονδυλίων αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους λόγους για τους οποίους τα αμερικανικά πανεπιστήμια εξακολουθούν να προσελκύουν επιστήμονες από ολόκληρο τον κόσμο. Η χρηματοδότηση επιτρέπει τη δημιουργία μεγαλύτερων ερευνητικών ομάδων, την πρόσβαση σε εξειδικευμένο εξοπλισμό και την υλοποίηση επιστημονικών εγχειρημάτων υψηλών απαιτήσεων. Με τον τρόπο αυτό δημιουργείται ένας θετικός κύκλος: οι σημαντικοί πόροι προσελκύουν ικανούς ερευνητές, οι οποίοι με τη σειρά τους παράγουν επιστημονικό έργο και προσελκύουν νέες γενιές επιστημόνων. Η διατάραξη αυτού του μηχανισμού, σύμφωνα με την ανάλυσή του, θα μπορούσε να έχει μακροπρόθεσμες συνέπειες για την ανταγωνιστικότητα της αμερικανικής έρευνας.

Από το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο στην Καλιφόρνια

Η προσωπική διαδρομή του Κωνσταντίνου Κάλλα αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα Έλληνα επιστήμονα που ξεκίνησε από το ελληνικό δημόσιο πανεπιστήμιο και συνέχισε την ακαδημαϊκή του σταδιοδρομία στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Ο ίδιος πραγματοποίησε τις προπτυχιακές σπουδές του στη Σχολή Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου. Η πρώτη ουσιαστική επαφή του με την επιστημονική έρευνα έγινε προς το τέλος των σπουδών του, μέσα από τη συνεργασία του με τον καθηγητή Κωστή Σαγώνα. Η εμπειρία αυτή τον οδήγησε στην απόφαση να συνεχίσει με διδακτορικές σπουδές στο Πανεπιστήμιο της Πεννσυλβάνιας και στη συνέχεια να ενταχθεί στο διδακτικό και ερευνητικό προσωπικό του UCLA.

Αναφερόμενος στην πορεία του, ο Έλληνας επιστήμονας επισημαίνει ότι το αμερικανικό ακαδημαϊκό περιβάλλον χαρακτηρίζεται από έντονη διεθνοποίηση, καθώς σημαντικό μέρος του ανθρώπινου δυναμικού του προέρχεται από άλλες χώρες. Για τον λόγο αυτό, θεωρεί ότι η ελληνική καταγωγή δεν αποτελεί από μόνη της ιδιαίτερο εμπόδιο για την ακαδημαϊκή καταξίωση στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Η Ελλάδα εκπαιδεύει επιστήμονες παγκόσμιας κλάσης, αλλά δυσκολεύεται να τους κρατήσει

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η τοποθέτηση του Κωνσταντίνου Κάλλα για το ελληνικό πανεπιστήμιο και το διαχρονικό πρόβλημα της φυγής επιστημονικού δυναμικού στο εξωτερικό.

Ο καθηγητής του UCLA αναγνωρίζει την υψηλή ποιότητα των προπτυχιακών σπουδών στα ελληνικά δημόσια πανεπιστήμια, επισημαίνοντας ότι η εκπαίδευση που έλαβε στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο εξακολουθεί να τον βοηθά στην επιστημονική του δραστηριότητα. Ακόμη και γνώσεις που απέκτησε σε μαθήματα εκτός της κύριας ειδίκευσής του αποδείχθηκαν, όπως εξηγεί, πολύτιμες για τη συνολική κατανόηση της επιστήμης των υπολογιστών.

Ωστόσο, εντοπίζει το βασικό πρόβλημα στην ανεπαρκή χρηματοδότηση της επιστημονικής έρευνας. Η έλλειψη πόρων περιορίζει τη δυνατότητα των ελληνικών πανεπιστημίων να αναπτύσσουν φιλόδοξα ερευνητικά προγράμματα, να δημιουργούν ισχυρές ερευνητικές ομάδες και να προσφέρουν στους νέους επιστήμονες τις συνθήκες που χρειάζονται για να συνεχίσουν την καριέρα τους στην Ελλάδα.

Για τον ίδιο, η ενίσχυση της κρατικής χρηματοδότησης και η ουσιαστική υποστήριξη των πανεπιστημίων αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για την αντιμετώπιση του brain drain. Η Ελλάδα, επομένως, δεν αντιμετωπίζει μόνο την πρόκληση να εκπαιδεύει επιστήμονες υψηλού επιπέδου, αλλά κυρίως να δημιουργεί τις συνθήκες που θα τους επιτρέπουν να παραμένουν και να παράγουν επιστημονικό έργο στη χώρα.

Το μήνυμα προς τη νέα γενιά Ελλήνων επιστημόνων

Απευθυνόμενος στους νέους Έλληνες που επιθυμούν να ακολουθήσουν μια διεθνή ακαδημαϊκή σταδιοδρομία, ο Κωνσταντίνος Κάλλας δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην προσωπική περιέργεια και στο ουσιαστικό ενδιαφέρον για την επιστήμη.

Με βάση τη δική του εμπειρία, θεωρεί ότι οι καλύτερες ερευνητικές επιδόσεις προκύπτουν όταν οι νέοι επιστήμονες ασχολούνται σε βάθος με αντικείμενα που τους ενδιαφέρουν πραγματικά. Η συμβουλή του αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα σε μια εποχή κατά την οποία η τεχνητή νοημοσύνη μεταβάλλει συνεχώς τις απαιτήσεις της αγοράς εργασίας και δημιουργεί νέους επιστημονικούς τομείς.

Το μεγάλο στοίχημα της επόμενης ημέρας

Η αποκλειστική συνέντευξη του Κωνσταντίνου Κάλλα στο CNN Greece αναδεικνύει τρεις αλληλένδετες προκλήσεις για το μέλλον της επιστήμης: την υπεύθυνη αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης, τη διατήρηση των προϋποθέσεων που στηρίζουν την αμερικανική ερευνητική πρωτοπορία και την ενίσχυση των δυνατοτήτων επιστημονικής εξέλιξης στην Ελλάδα.

Από τα πανεπιστημιακά αμφιθέατρα της Καλιφόρνιας μέχρι τα ερευνητικά εργαστήρια όπου αναπτύσσονται οι τεχνολογίες του αύριο, η τεχνητή νοημοσύνη δημιουργεί πρωτοφανείς δυνατότητες, αλλά ταυτόχρονα απαιτεί απαντήσεις σε κρίσιμα ερωτήματα για την εκπαίδευση, την κοινωνία και το περιβάλλον.

Για την Ελλάδα, το μήνυμα του Έλληνα καθηγητή είναι ότι η ποιότητα του ανθρώπινου δυναμικού δεν αρκεί από μόνη της. Χρειάζονται επενδύσεις, ερευνητικές υποδομές και μακροχρόνια στήριξη, ώστε η χώρα να μπορεί όχι μόνο να αναδεικνύει σημαντικούς επιστήμονες, αλλά και να τους προσφέρει προοπτικές εξέλιξης. Και για την τεχνητή νοημοσύνη, η βασική του προειδοποίηση συνοψίζεται στην ανάγκη να αξιοποιηθούν οι τεράστιες δυνατότητές της χωρίς να επιτραπεί στην ανεξέλεγκτη ανάπτυξή της να επιβαρύνει τις συνθήκες της ανθρώπινης ζωής.

Ολόκληρη η συνέντευξη του Κωνσταντίνου Κάλλα στο CNN Greece

Η τεχνητή νοημοσύνη βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο μιας παγκόσμιας τεχνολογικής επανάστασης. Πώς αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο διδάσκουμε, ερευνούμε και παράγουμε επιστημονική γνώση;

Η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει καθημερινά τον τρόπο με τον οποίο διδάσκουμε και κάνουμε έρευνα, και όχι μόνο.

Για παράδειγμα, στη διδασκαλία βοηθά τους φοιτητές να έχουν ευκολότερη πρόσβαση στη γνώση, αλλά ταυτόχρονα δημιουργεί σημαντικά ερωτήματα για τον ιδανικό τρόπο διδασκαλίας.

Ένα από τα βασικότερα ζητήματα είναι ποιος πρέπει να είναι ο ρόλος του αυτοματισμού και του δασκάλου τεχνητής νοημοσύνης σε σχέση με τον άνθρωπο δάσκαλο.

Ως επιστημονική κοινότητα δεν έχουμε καταφέρει ακόμη να απαντήσουμε σε αυτά τα ερωτήματα.

Σε επίπεδο κοινωνίας, επίσης, η τεχνητή νοημοσύνη απαιτεί τεράστια υπολογιστική ισχύ, τόσο για την εκπαίδευση των σύγχρονων μοντέλων όσο και για τη λειτουργία τους, δηλαδή κάθε φορά που απαντούν στις ερωτήσεις των χρηστών.

Αυτές οι υπολογιστικές ανάγκες οδηγούν και σε ενεργειακή πίεση, δυσκολεύοντας ακόμη περισσότερο τις προσπάθειες να μειώσουμε, ως πλανήτης, το αποτύπωμα άνθρακα.

Επομένως, είναι πολύ σημαντικό, τόσο ως επιστημονική κοινότητα όσο και ως κοινωνία συνολικά, να ανοίξουμε μια συνεχή συζήτηση για τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης και να μην την ενσωματώσουμε ανεξέλεγκτα στις ζωές μας.

Ο στόχος μας πρέπει να είναι να την αξιοποιήσουμε με τρόπο που θα μας επιτρέψει να επωφεληθούμε από τα θετικά της, χωρίς να επιδεινώσουμε τις συνθήκες διαβίωσής μας.

Ποιες θεωρείτε ότι είναι σήμερα οι μεγαλύτερες προκλήσεις για την επιστημονική έρευνα στις Ηνωμένες Πολιτείες;

Τα πανεπιστήμια, οι χρηματοδοτήσεις, καθώς και οι ερευνητές και φοιτητές από άλλες χώρες βρίσκονται υπό επίθεση στις Ηνωμένες Πολιτείες αυτή τη στιγμή.

Εάν αυτή η κατάσταση συνεχιστεί για αρκετό χρονικό διάστημα, είναι πιθανό οι Ηνωμένες Πολιτείες να χάσουν τη θέση τους στο παγκόσμιο ερευνητικό σύστημα.

Πώς ξεκίνησε η δική σας διαδρομή από την Ελλάδα μέχρι το UCLA, ένα από τα σημαντικότερα πανεπιστήμια των Ηνωμένων Πολιτειών;

Ξεκίνησα κάνοντας τις προπτυχιακές σπουδές μου στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, στη Σχολή Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών.

Προς το τέλος των σπουδών μου άρχισα να ασχολούμαι με την έρευνα, συνεργαζόμενος με τον εξαιρετικό Κωστή Σαγώνα, καθηγητή του ΕΜΠ.

Εκεί ανακάλυψα ότι μου άρεσε ιδιαίτερα το ερευνητικό περιβάλλον και αποφάσισα να υποβάλω αιτήσεις για διδακτορικές σπουδές.

Έγινα δεκτός στο Πανεπιστήμιο της Πεννσυλβάνιας και, ολοκληρώνοντας το διδακτορικό μου, ξεκίνησα την ακαδημαϊκή μου σταδιοδρομία ως καθηγητής στο UCLA.

Πόσο δύσκολο είναι για έναν Έλληνα επιστήμονα να καταξιωθεί στο ιδιαίτερα ανταγωνιστικό αμερικανικό ακαδημαϊκό περιβάλλον;

Δεν υπάρχει κάτι ιδιαίτερα δύσκολο ειδικά για έναν Έλληνα επιστήμονα να καταξιωθεί στην Αμερική.

Το αμερικανικό ακαδημαϊκό σύστημα είναι στελεχωμένο σε μεγάλο βαθμό από ερευνητές και ανθρώπους που δεν έχουν αμερικανική καταγωγή.

Επομένως, άνθρωποι διαφορετικών εθνικοτήτων μπορούν σχετικά εύκολα να ενταχθούν σε αυτό το περιβάλλον.

Τι είναι αυτό που κάνει τα αμερικανικά πανεπιστήμια να προσελκύουν επιστήμονες από ολόκληρο τον κόσμο;

Σε μεγάλο βαθμό, θεωρώ ότι ο λόγος είναι η μεγάλη διαθεσιμότητα ερευνητικών κονδυλίων στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Αυτή η χρηματοδότηση επιτρέπει στους επιστήμονες να σχεδιάζουν πιο φιλόδοξα ερευνητικά προγράμματα, να δημιουργούν μεγαλύτερες ομάδες και να έχουν πρόσβαση σε περισσότερο εξοπλισμό.

Η ύπαρξη χρηματοδότησης δημιουργεί σταδιακά έναν θετικό κύκλο ανατροφοδότησης.

Συγκεντρώνονται φιλόδοξοι και ικανοί ερευνητές, οι οποίοι με τη δουλειά τους προσελκύουν τις επόμενες γενιές επιστημόνων.

Με αυτόν τον τρόπο δημιουργείται ένα ερευνητικό περιβάλλον που συνεχώς ενισχύεται.

Υπήρξε κάποια στιγμή στην καριέρα σας που αισθανθήκατε ότι το ελληνικό σας ακαδημαϊκό υπόβαθρο αποτέλεσε πλεονέκτημα;

Οι σπουδές μου στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο μού παρείχαν πολύ σημαντικές βάσεις, ακόμη και σε μαθήματα που δεν ανήκαν στην κύρια κατεύθυνσή μου.

Ακόμη και σήμερα αυτές οι βάσεις με βοηθούν και αποδεικνύονται ιδιαίτερα χρήσιμες, ειδικά στο να έχω μια συνολική εποπτεία του ευρύτερου τομέα της επιστήμης των υπολογιστών.

Τι θα λέγατε σε ένα νέο παιδί στην Ελλάδα που ονειρεύεται να σπουδάσει ή να εργαστεί στο UCLA;

Θα του έλεγα να ακολουθεί την περιέργειά του στις σπουδές και στις μελέτες του.

Με βάση τη δική μου εμπειρία, όποιος ή όποια ασχολείται με θέματα που τον ή την ενδιαφέρουν πραγματικά και σε βάθος, παράγει καλύτερα ερευνητικά αποτελέσματα.

Η Ελλάδα διαθέτει εξαιρετικά μυαλά, πολλά από τα οποία διαπρέπουν στο εξωτερικό. Τελικά, τι μας λείπει ως χώρα για να μπορούμε όχι μόνο να δημιουργούμε επιστήμονες παγκόσμιας κλάσης, αλλά και να τους κρατάμε;

Σε μεγάλο βαθμό, το πρόβλημα είναι η έλλειψη χρηματοδότησης, η οποία καθιστά δύσκολη την υλοποίηση φιλόδοξων ερευνητικών προγραμμάτων.

Οι προπτυχιακές σπουδές στα ελληνικά δημόσια πανεπιστήμια δημιουργούν επιστήμονες παγκόσμιας κλάσης.

Αυτό είναι ξεκάθαρο, καθώς πολλοί από αυτούς καταξιώνονται στο εξωτερικό.

Ωστόσο, για να μπορέσουν τα ελληνικά πανεπιστήμια να τους κρατήσουν και να τους δώσουν τη δυνατότητα να συνεχίσουν την επιστημονική τους πορεία στην Ελλάδα, χρειάζονται περισσότερη χρηματοδότηση και μεγαλύτερη υποστήριξη από το κράτος.