Όταν ο υδράργυρος χτυπάει κόκκινο στον ευρωπαϊκό Νότο, η πρώτη αυθόρμητη κίνηση είναι το πάτημα ενός κουμπιού. Το κλιματιστικό παίρνει μπροστά, ο γνώριμος βόμβος γεμίζει το δωμάτιο και μια τεχνητή ανάσα παγωμένου αέρα προσφέρει άμεση ανακούφιση.
Ενώ ο κλιματισμός θεωρείται πλέον απαραίτητος οι λαοί του Νότου εφαρμόζουν εδώ και αιώνες εναλλακτικές μεθόδους δροσισμού
Όμως, αυτή η ηλεκτρική όαση είναι σχετικά πρόσφατη κατάκτηση. Για γενιές ολόκληρες, οι άνθρωποι στη Μεσόγειο —από τα ασβεστωμένα σοκάκια των ελληνικών νησιών μέχρι τις πέτρινες επαύλεις της ιταλικής υπαίθρου και τις σκιερές ανδαλουσιανές αυλές— επιβίωναν από τα πιο σκληρά καλοκαίρια χωρίς καμία απολύτως πρόσβαση σε σύγχρονα συστήματα ψύξης.
Φέτος, το καλοκαίρι έφτασε νωρίς, με την Ευρώπη να πλήττεται ήδη κάτω από θερμοκρασίες που σπάνε ρεκόρ. Οι προβλέψεις κάνουν λόγο για παρατεταμένες περιόδους αποπνικτικής ζέστης και αυξημένο κίνδυνο μεγάλων πυρκαγιών. Πριν λίγες μέρες ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός προειδοποίησε για την πιθανή επιστροφή του φαινομένου Ελ Νίνιο, καλώντας τις χώρες να προετοιμαστούν εγκαίρως.
Συναγερμός για τη βόρεια Ευρώπη
Τα σπίτια στη βόρεια Ευρώπη, όπου χτύπησε πρόσφατα ένα θερμό κύμα, είναι χτισμένα ώστε να κρατούν τη ζέστη μέσα, όχι να τη διώχνουν. Έτσι, πολλά σπίτια ή διαμερίσματα μετατράπηκαν σε «φούρνους» κατά τη διάρκεια των υψηλών θερμοκρασιών, που σε ορισμένα σημεία ξεπέρασαν τους 30°C – περισσότερο από 10°C πάνω από τον μέσο όρο για την εποχή.
Σε έκθεση που δημοσίευσε η Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή του Ηνωμένου Βασιλείου, προτείνεται η εγκατάσταση κλιματισμού σε όλους τους οίκους ευγηρίας και τα νοσοκομεία μέσα στα επόμενα 10 χρόνια και σε όλα τα σχολεία μέσα στα επόμενα 25 χρόνια.
Αν και ορισμένες κατηγορίες πληθυσμού η γρήγορη ψύξη που προσφέρει ο κλιματισμός μπορεί να είναι απαραίτητη, για τους περισσότερους ανθρώπους που κατοικούν στη βόρεια Ευρώπη οι εναλλακτικές λύσεις είναι παραπάνω από επαρκείς.
Πολύ πριν το κλιματιστικό γίνει ο απόλυτος πρωταγωνιστής του αστικού θέρους, οι Νοτιοευρωπαίοι είχαν αναπτύξει μια βαθιά, σχεδόν ενστικτώδη κατανόηση της φυσικής και της αρχιτεκτονικής. Αντί να μάχονται τη ζέστη με θηριώδη κατανάλωση ενέργειας, σύμμαχός τους ήταν ο χρόνος, η φυσική σκίαση και τα υλικά των ίδιων των σπιτιών τους.
Η Ισπανία έχει αναπτύξει ένα εκτεταμένο δίκτυο «καταφυγίων κλίματος». Πρόκειται για δωρεάν δημόσιους χώρους, όπως βιβλιοθήκες ή μουσεία, όπου μπορεί να πάει οποιοσδήποτε για να δροσιστεί, να καθίσει και να πιει νερό. Καθώς η υπόλοιπη Ευρώπη αρχίζει σιγά σιγά να οργανώνει αντίστοιχους δροσερούς χώρους, έχει νόημα να σκεφτείτε πώς θα κρατήσετε το σπίτι σας δροσερό τις ζεστές μέρες και νύχτες που θα ακολουθήσουν.
Πολλά σπίτια στη Σικελία δεν έχουν κλιματιστικό
Πολλά σπίτια στη Σικελία της Ιταλίας, στο νότο της Ευρώπης, δεν έχουν κλιματιστικά.
Ενώ ο πρόσφατος καύσωνας ήταν το μοναδικό θέμα συζήτησης για τους Βρετανούς στο μεγαλύτερο νησί της Μεσογείου η ζέστη σπάνια αποτελεί θέμα. Θεωρείται απλώς ένα δεδομένο γύρω από το οποίο πρέπει να οργανώνεις τη ζωή σου, χρησιμοποιώντας μεθόδους που περνούν από γενιά σε γενιά.
Η επιβίωση στη ζέστη είναι τρόπος ζωής. Από το πώς χτίζεις ένα νέο σπίτι μέχρι το ωράριο σε μια καινούργια δουλειά…
Παρότι η Σικελία ήταν πάντα ζεστή, συμβαίνει ό,τι και αλλού: τα κύματα καύσωνα γίνονται πιο συχνά, πιο ακραία και διαρκούν περισσότερο λόγω της ανθρωπογενούς κλιματικής αλλαγής.
Το Euronews μοιράζεται μερικές χρήσιμες συμβουλές για το πώς να παραμείνετε δροσεροί κατά τη διάρκεια ενός καύσωνα.
Κρατάτε τα παράθυρα κλειστά και καλυμμένα
Τα παράθυρα πρέπει να είναι καλυμμένα απ’ έξω ή από μέσα, ή ακόμη και και από τις δύο πλευρές, ώστε να εμποδίζεται η ζέστη να μπει και να διατηρείται η εσωτερική θερμοκρασία όσο γίνεται χαμηλότερη. Το να κρατάτε κλειστές τις κουρτίνες, τα στόρια ή αυτοσχέδια καλύμματα στα παράθυρα κάνει τεράστια διαφορά στη θερμοκρασία μέσα στο σπίτι.
Κρατήστε τα ρούχα και τα σεντόνια νωπά
Η συγγραφέας Σάλι Μος λέει πως έχει βρει έναν δωρεάν τρόπο να μένει δροσερή. Όπως εξηγεί βρέχει μια μπλούζα, τη στύβει ώστε να είναι νωπή και όχι μουσκεμένη και τη φοράει όσο δουλεύει. Καθώς το νερό εξατμίζεται, δροσίζει το δέρμα.
Η Σάλι λέει ότι αυτό το κόλπο την κρατά «πραγματικά δροσερή για ώρες, χωρίς να χρειάζομαι ανεμιστήρα» και ότι «βελτιώνει αισθητά» την ποιότητα της ζωής της. Το ίδιο μπορείτε να κάνετε με ένα νωπό καπέλο, μαντήλι ή ένα κομμάτι ύφασμα γύρω από τον λαιμό σας.
Μην περιοριστείτε στα ρούχα. Βρέξτε ένα σεντόνι ή οποιοδήποτε μεγάλο κομμάτι υφάσματος, ώστε να είναι απλώς νωπό, και κρεμάστε το σε μια πόρτα. Καθώς ο αέρας περνά μέσα από το ύφασμα, θα δροσίζει τον χώρο.
Η μεσημεριανή σιέστα δεν είναι τεμπελιά
Οι Ισπανοί φημίζονται για τον απογευματινό υπνάκο μετά το μεσημεριανό – αυτό που αποκαλούν σιέστα. Κάποιοι μιλούν για μια τεμπέλικη συνήθεια, στην πραγματικότητα όμως είναι απολύτως λογική. Σε πολλές θερμές χώρες, η ζωή σταματά από νωρίς το μεσημέρι μέχρι αργά το απόγευμα: τα καταστήματα και οι επιχειρήσεις κλείνουν, ενώ οι ενήλικες μοιράζονται με τα παιδιά τους έναν υπνάκο σε κάποιο δροσερό σημείο.
Οι Σικελοί παίρνουν πολύ σοβαρά το μεσημεριανό διάλειμμα. Οι ντόπιοι βγαίνουν από τα σπίτια τους το απόγευμα και ξεκινούν τη «δεύτερη βάρδια» της ημέρας. Επιστρέφουν στη δουλειά και συχνά μένουν εκεί μέχρι τις 7 ή 8 το βράδυ. Το να δουλεύεις όταν ο ήλιος έχει δύσει έχει πολύ περισσότερο νόημα από το να προσπαθείς να εργαστείς με ένα νωθρό μυαλό στις πιο ζεστές ώρες της ημέρας.
Ναι μεν, αλλά…
Θα πρέπει να σημειωθεί πως καμία παραδοσιακή μέθοδος, όσο σοφή ή δοκιμασμένη κι αν είναι, δεν πρόκειται να ρίξει τη θερμοκρασία όταν έξω έχει καύσωνα. Το κλιματιστικό προσφέρει κάτι που η φύση δεν μπορεί να δώσει από μόνη της: απόλυτο έλεγχο του μικροκλίματος και, κυρίως, αφύγρανση.
Η πραγματική αξία αυτών των παραδοσιακών μεθόδων σήμερα δεν είναι να αντικαταστήσουν το κλιματιστικό, αλλά να βοηθήσουν στο να βελτιώσουμε έστω και λίγο την ποιότητα ζωής μας.
