Το παιδί σου μπορεί σήμερα να φοβάται το μπλέντερ, αύριο το σκοτάδι και λίγα χρόνια αργότερα την πιθανότητα να γελάσουν μαζί του στην τάξη. Οι παιδικοί φόβοι δεν εμφανίζονται τυχαία, ακολουθούν συνήθως την εξέλιξη της σκέψης, της φαντασίας και της αντίληψης του κινδύνου. Καθώς το παιδί μεγαλώνει και καταλαβαίνει περισσότερα για τον κόσμο, αλλάζουν και όσα το ανησυχούν. Ένας φόβος, λοιπόν, δεν είναι απαραίτητα ένδειξη ότι κάτι δεν πηγαίνει καλά. Συχνά είναι η απόδειξη ότι το μυαλό του ωριμάζει και προσπαθεί να βάλει σε τάξη όλα αυτά τα καινούρια που ανακαλύπτει. Το σημαντικό είναι να γνωρίζεις τι θεωρείται αναμενόμενο σε κάθε ηλικία και πότε μια ανησυχία χρειάζεται περισσότερη προσοχή.
Από τη βρεφική ηλικία έως τα 3, ο φόβος του αποχωρισμού
Από περίπου 6 μηνών μέχρι τα πρώτα χρόνια, είναι πολύ συνηθισμένο το παιδί να φοβάται τους αγνώστους και να αναστατώνεται όταν απομακρύνεσαι. Μπορεί να κλαίει μόλις βγεις από το δωμάτιο ή να αρνείται πεισματικά να πάει στην αγκαλιά κάποιου που μέχρι χθες συμπαθούσε. Δεν σε χειρίζεται, ούτε αποφάσισε να σου ακυρώσει κάθε έξοδο για καφέ. Αρχίζει να αντιλαμβάνεται ότι είστε δύο ξεχωριστά πρόσωπα, χωρίς όμως να διαθέτει ακόμα ώριμη αίσθηση του χρόνου. Ξέρει ότι έφυγες, αλλά δεν μπορεί να καταλάβει με βεβαιότητα πότε θα επιστρέψεις. Το άγχος αποχωρισμού θεωρείται φυσιολογικό αναπτυξιακό στάδιο και συνήθως υποχωρεί σταδιακά, όταν οι αποχωρισμοί γίνονται ήρεμα, σύντομα και με συνέπεια.
Από τα 3 έως τα 6, η φαντασία αναλαμβάνει δράση
Στην προσχολική ηλικία, η φαντασία ανοίγει διάπλατα τις πόρτες της και μαζί της μπαίνουν τέρατα, σκιές, δυνατοί θόρυβοι, καταιγίδες, ζώα και σκοτεινά δωμάτια. Το παιδί μπορεί να πιστεύει ότι κάτι κρύβεται κάτω από το κρεβάτι, επειδή ακόμη δυσκολεύεται να ξεχωρίσει πλήρως το πιθανό από το φανταστικό. Αν του πεις γελώντας «μα δεν υπάρχει τίποτα», ίσως για εσένα το θέμα κλείνει, για εκείνο όμως ο φόβος παραμένει ολοζώντανος. Χρειάζεται να αναγνωρίσεις αυτό που νιώθει, χωρίς να επιβεβαιώσεις ότι ο κίνδυνος είναι πραγματικός. Ένα φωτάκι νυκτός, μια ήρεμη ρουτίνα και μια απλή εξήγηση βοηθούν περισσότερο από τη γελοιοποίηση. Οι συγκεκριμένοι φόβοι είναι συνηθισμένοι στην πρώιμη παιδική ηλικία και συνήθως ξεθωριάζουν.
Από το δημοτικό έως την εφηβεία, ο φόβος γίνεται πιο ρεαλιστικός
Όσο το παιδί κατανοεί καλύτερα την πραγματικότητα, οι δράκοι αποσύρονται και τη θέση τους παίρνουν οι βαθμοί, η αποτυχία, η απόρριψη, το bullying, οι αρρώστιες ή η πιθανότητα να συμβεί κάτι στην οικογένεια. Στην εφηβεία, το βλέμμα των άλλων αποκτά τεράστια βαρύτητα, γι’ αυτό μπορεί να φοβάται την έκθεση, την κριτική και την αίσθηση ότι δεν ταιριάζει. Μην υποτιμάς έναν φόβο επειδή σου φαίνεται υπερβολικός. Άκουσε χωρίς να βιαστείς να δώσεις λύση και βοήθησέ το να πλησιάζει σταδιακά όσα αποφεύγει, με μικρά, διαχειρίσιμα βήματα. Πρόσεξε επίσης τα λιγότερο προφανή σημάδια, όπως πόνους στην κοιλιά πριν από το σχολείο, δυσκολία στον ύπνο, ευερεθιστότητα ή συνεχή ανάγκη για διαβεβαιώσεις.
Δεν χρειάζεται να εξαφανίζεις κάθε φόβο από τον δρόμο του παιδιού σου, χρειάζεται να του δείχνεις ότι μπορεί να τον διασχίσει χωρίς να είναι μόνο του. Ο φυσιολογικός φόβος εμφανίζεται, κορυφώνεται και σταδιακά υποχωρεί, χωρίς να περιορίζει σταθερά την καθημερινότητα. Όταν όμως επιμένει, δυναμώνει, προκαλεί έντονη σωματική δυσφορία ή επηρεάζει το σχολείο, τον ύπνο, τις φιλίες και τις δραστηριότητες, αξίζει να ζητήσεις τη συμβουλή παιδιάτρου ή ειδικού ψυχικής υγείας. Η διαφορά δεν βρίσκεται μόνο σε αυτό που φοβάται το παιδί, αλλά κυρίως στο πόσο χώρο καταλαμβάνει ο φόβος στη ζωή του. Εσύ δεν χρειάζεται να έχεις όλες τις απαντήσεις. Αρκεί να παραμένεις διαθέσιμη, να ακούς πραγματικά και να του δίνεις το ασφαλές μήνυμα ότι κάθε συναίσθημα χωράει στη μεταξύ σας σχέση.
Κεντρική εικόνα και εικόνα άρθου: iStock
