Ήδη από τον Φεβρουάριο, βίντεο που έκαναν τον γύρο του Διαδικτύου στην Ιαπωνία έδειχναν κίτρινα σύννεφα να κατεβαίνουν στις πόλεις από τα δάση στα βουνά. Ήταν σύννεφα γύρης, το σήμα που περίμεναν εκατομμύρια αλλεργικοί για να ετοιμάσουν τις μάσκες και τα αντιισταμινικά τους.
Με το 42% των Ιαπώνων να εμφανίζει μέτρα έως σοβαρά συμπτώματα, η αλλεργική ρινίτιδα έχει εξελιχθεί σε εθνική κρίση. Συγκριτικά, μόνο το 26% των Βρετανών έχει αλλεργία στη γύρη, αναφέρει το BBC.
Η έκταση του προβλήματος είναι τόσο μεγάλη ώστε η οικονομική απώλεια από τις αναρρωτικές άδειες και τη μείωση της κατανάλωσης υπολογίζεται ότι προκαλεί οικονομική ζημιά 1,6 δισεκατομμυρίων δολαρίων την ημέρα.
Η κρίση όμως δεν οφείλεται σε κάποια ιδιαιτερότητα της ιαπωνικής φυσιολογίας. Είναι αποτέλεσμα πολιτικών που αποφασίστηκαν πριν από 70 και πλέον χρόνια.
Στη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, οι ελλείψεις σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο ανάγκασαν την Ιαπωνία να στραφεί στην ξυλεία ως καύσιμο για τα νοικοκυριά και τις βιομηχανίες. Ολόκληρα βουνά γύρω από το Τόκιο, την Οσάκα, το Κόμπε και άλλες μεγάλες πόλεις απογυμνώθηκαν από δέντρα. Ως αποτέλεσμα, το έδαφος διαβρώθηκε από τη βροχή και αύξησε τον κίνδυνο πλημμυρών και κατολισθήσεων.
«Πραγματοποιήθηκαν εκτεταμένες αναδασώσεις από δημόσια έργα, χρηματοδοτούμενες από φορολογικά έσοδα, για την πρόληψη της διάβρωσης του εδάφους» λέει στο BBC ο Νορίκο Σάτο, δασοπόνος του Πανεπιστημίου Κιούσου στη Φουκουόκα.
Για να επιταχύνει την προσπάθεια, η κυβέρνηση αποφάσισε να χρησιμοποιήσει στις αναδασώσεις μόνο δύο τοπικά, αειθαλή δέντρα, τον ιαπωνικό κέδρο ή «σούγκι» (Cupressus japonica) και το ιαπωνικό κυπαρίσσι ή «χινόκι» (Chamaecyparis obtusa).
To σούγκι είναι όμορφο δέντρο, όμως εκατομμύρια Ιάπωνες το μισούν (Wikimedia Commons / CC BY-SA 2.5)
Τα δύο είδη, τα οποία παράγουν μεγάλες ποσότητες γύρης, καλύπτουν σήμερα 100 εκατομμύρια στρέμματα, ή το ένα πέμπτο της χερσαίας έκτασης της Ιαπωνίας.
Η γύρη που απελευθερώνουν απότομα οι μονοκαλλιέργειες των δύο κωνοφόρων είναι η συχνότερη αιτία αλλεργιών στη χώρα.
«Η αλλεργία στη γύρη έχει πλέον γίνει εθνικό ζήτημα υγείας. Η αντιμετώπισή του είναι άμεση ανάγκη» είπε ο Σάτο.
Το 2023, η Ιαπωνία αναγνώρισε τις αλλεργίες εθνικό κοινωνικό πρόβλημα και έθεσε τον φιλόδοξο στόχο να μειώσει τη γύρη στο μισό μέσα σε 30 χρόνια. Ως πρώτο βήμα, σκοπεύει να μειώσει τις εκτάσεις με σούγκι κατά 20% έως το 2033. Αυτό σημαίνει ότι νέα δέντρα θα πρέπει να φυτευτούν στο 2% της Ιαπωνίας σε μια δεκεαετία.
Οι αλλεργίες δεν είναι η μόνη παρενέργεια της μεταπολεμικής οικολογικής γκάφας. Σε αντίθεση με τα φυσικά δάση της Ιαπωνίας, ιδιαίτερα πλούσια σε βιοποικιλότητα, τα δάση σούγκι και χινόκι είναι αφύσικα ήσυχα, με ελάχιστα έντομα και πτηνά.
Η αντιμετώπιση του προβλήματος είναι τεράστια πρόκληση, δεδομένου ότι τα δάση καταλαμβάνουν το 68% της Ιαπωνίας, με το ένα τρίτο να αντιστοιχεί σε φυτείες σούγκι και χινόκι. Συγκριτικά, μόνο το ένα τρίτο της Ελλάδας καλύπτεται αμιγώς από δάση.
Σε όλη την Ιαπωνία, τα δάση βρίσκονται δίπλα στην πόλη. Οι Ιάπωνες έχουν μάλιστα μια ξεχωριστή λέξη, σατογιάμα, για τη διαδρομή μετάβασης από την πόλη στο δάσος.
Τα κουκουνάρια του ιαπωνικού κυπαρισιού χινόκι (Wikimedia Commons /
CC BY 3.0)
Πέρα από τα σχέδια της κεντρικής κυβέρνησης, μέτρα λαμβάνουν και οι τοπικές αρχές. Το Κόμπε, μεγάλη παράκτια πόλη και λιμάνι στην κεντρική Ιαπωνία, ξεκίνησε το 2020 μια προσπάθεια για την αποψίλωση των κωνοφόρων σε έκταση 1.800 και την μετατροπή τους σε φυσικά δάση φυλλοβόλων δέντρων εντός 15 ετών.
Τα δέντρα σούγκι και χινόκι κόβονται μαζί με ξενικά είδη όπως τα μπαμπού, οπότε τα φυλλοβόλα βγαίνουν στο φως και έχουν την ευκαιρία να μεγαλώσουν.
Η μεγαλύτερη μέχρι σήμερα προσπάθεια υλοποείται στην περιφέρεια Γκούμνα για τη μετατροπή 100.000 στρεμμάτων μονοκαλλιέργειας σε λιβάδια και μεικτά δάση φυλλοβόλων.
Η υλοτόμηση των δέντρων περιορίζει παράλληλα την εξάρτηση της ιαπωνίας από εισαγόμενη ξυλεία. Το φθηνό ξύλο που εισαγόταν από τη Μαλαισία και την Ιαπωνία ήταν εξάλλου ο λόγος που οι μονοκαλλιέργειες σούγκι και χινόκι δεν υλοτομήθηκαν όπως σχεδιαζόταν αρχικά.
Η αποκατάσταση των φυσικών δασών της χώρας είναι ένας από τους σκοπούς στους οποίους διατίθενται τα έσοδα από τον ετήσιο περιβαλλοντικό φόρο των 1.000 γιέν (5,41 ευρώ) που πληρώνουν όλοι οι Ιάπωνες από το 2024.
