Κάθε γονιός χαίρεται όταν βλέπει το παιδί του να γυρίζει από το σχολείο και να μιλά με ενθουσιασμό για έναν φίλο, μια παρέα, ένα παιχνίδι που έπαιξαν μαζί. Οι φιλίες στην παιδική ηλικία δεν είναι απλώς μια ευχάριστη εμπειρία. Είναι ο τρόπος με τον οποίο το παιδί μαθαίνει να συνεργάζεται, να λύνει διαφωνίες, να μοιράζεται, να καταλαβαίνει τους άλλους και τελικά να καταλαβαίνει καλύτερα τον εαυτό του. Όταν όμως δυσκολεύεται να συνδεθεί με συνομηλίκους, είναι φυσικό να αναρωτιέσαι τι συμβαίνει. Πριν βιαστείς να πιστέψεις ότι το παιδί είναι ντροπαλό ή ότι «δεν το τραβάει», αξίζει να ρίξεις μια ματιά και στο οικογενειακό περιβάλλον. Όχι για να νιώσεις ενοχές, αλλά γιατί πολλές φορές κάποιες καθημερινές συνήθειες των γονιών επηρεάζουν περισσότερο απ’ όσο φανταζόμαστε την κοινωνική ανάπτυξη ενός παιδιού.
Όταν η προστασία γίνεται εμπόδιο
Η ανάγκη να προστατεύσεις το παιδί σου είναι απολύτως φυσική. Το δύσκολο είναι να καταλάβεις πότε η προστασία μετατρέπεται σε περιορισμό. Αν παρεμβαίνεις σε κάθε διαφωνία, αν λύνεις κάθε μικρό πρόβλημα πριν προλάβει να το αντιμετωπίσει μόνο του ή αν αποφεύγεις οτιδήποτε μπορεί να το στενοχωρήσει, του στερείς πολύτιμες εμπειρίες. Οι φιλίες δεν χτίζονται μόνο μέσα από όμορφες στιγμές αλλά και μέσα από μικρές απογοητεύσεις, παρεξηγήσεις και επανασυνδέσεις. Παράλληλα, ένα υπερφορτωμένο πρόγραμμα με δραστηριότητες αφήνει ελάχιστο χώρο για αυθόρμητο παιχνίδι, εκεί όπου γεννιούνται οι περισσότερες παιδικές φιλίες. Τα παιδιά έχουν ανάγκη από χρόνο χωρίς πρόγραμμα, χρόνο για να βαρεθούν, να πλησιάσουν άλλα παιδιά και να δοκιμάσουν τις κοινωνικές τους δεξιότητες χωρίς να υπάρχει κάποιος ενήλικας να οργανώνει κάθε λεπτό της ημέρας.
Η αυτοπεποίθηση δεν μεγαλώνει με συγκρίσεις
Υπάρχει μια φράση που ακούγεται αθώα αλλά αφήνει βαθιά σημάδια: «Κοίτα πόσο κοινωνικός είναι ο Γιώργος» ή «Η φίλη σου κάνει αυτό καλύτερα από σένα». Οι συγκρίσεις μπορεί να μοιάζουν με κίνητρο, στην πραγματικότητα όμως συχνά γεννούν ανασφάλεια. Ένα παιδί που νιώθει ότι υπολείπεται των άλλων δυσκολεύεται να ανοιχτεί και να δημιουργήσει σχέσεις. Το ίδιο συμβαίνει όταν οι απαιτήσεις είναι μεγαλύτερες από όσα μπορεί να διαχειριστεί στην ηλικία του. Η αυτοπεποίθηση χτίζεται όταν το παιδί νιώθει ότι το βλέπεις γι’ αυτό που είναι και όχι γι’ αυτό που θα ήθελες να γίνει. Εξίσου σημαντικό είναι να του δίνεις ευκαιρίες να αναλαμβάνει μικρές ευθύνες και να παίρνει πρωτοβουλίες. Η ανεξαρτησία δεν το κάνει μόνο πιο υπεύθυνο, το βοηθά να αισθάνεται ικανό, και αυτή η αίσθηση μεταφέρεται φυσικά και στις σχέσεις του με τους άλλους.
Τα παιδιά μαθαίνουν βλέποντάς σε
Πολλοί γονείς προσπαθούν να διδάξουν κοινωνικές δεξιότητες με συμβουλές, όμως τα παιδιά παρακολουθούν κυρίως τη συμπεριφορά μας. Αν σε βλέπουν να μιλάς με ευγένεια, να ακούς με προσοχή, να δείχνεις ενδιαφέρον για τους ανθρώπους γύρω σου, απορροφούν αυτά τα πρότυπα χωρίς καν να το καταλαβαίνουν. Από την άλλη πλευρά, η συνεχής κριτική, η αρνητικότητα ή η δυσπιστία απέναντι στους άλλους μπορεί να επηρεάσουν τον τρόπο που προσεγγίζουν τις σχέσεις. Επίσης, πολλά παιδιά δυσκολεύονται επειδή απλώς δεν έχουν αρκετές ευκαιρίες κοινωνικοποίησης. Οι φιλίες χρειάζονται επανάληψη και επαφή για να ανθίσουν. Τέλος, ένα στοιχείο που συχνά παραβλέπεται είναι η κατανόηση των κοινωνικών σημάτων. Οι εκφράσεις του προσώπου, ο τόνος της φωνής και η γλώσσα του σώματος αποτελούν ένα αόρατο λεξικό επικοινωνίας που τα παιδιά μαθαίνουν σταδιακά, όταν έχουν καθοδήγηση και αρκετές εμπειρίες με άλλους ανθρώπους.
Οι φιλίες δεν είναι διαγωνισμός ούτε ένδειξη επιτυχίας της γονεϊκότητας. Κάθε παιδί έχει τον δικό του ρυθμό, τον δικό του χαρακτήρα και τον δικό του τρόπο να συνδέεται με τους άλλους. Αυτό που μπορείς να κάνεις είναι να δημιουργήσεις τις συνθήκες που θα του επιτρέψουν να αναπτύξει εμπιστοσύνη στον εαυτό του και στους ανθρώπους γύρω του. Όταν νιώθει αποδοχή μέσα στο σπίτι, όταν έχει χώρο να δοκιμάσει, να αποτύχει, να ξαναπροσπαθήσει και να εξελιχθεί χωρίς φόβο, τότε αποκτά τα πιο σημαντικά εφόδια για να χτίσει ουσιαστικές σχέσεις. Και κάπου ανάμεσα στα παιχνίδια, στις μικρές παρεξηγήσεις και στα αθώα μυστικά της παιδικής ηλικίας, αρχίζουν να εμφανίζονται οι φιλίες που θα το βοηθήσουν να μεγαλώσει.
- Υπερπροστατεύεις το παιδί και παρεμβαίνεις σε κάθε δυσκολία.
- Γεμίζεις το πρόγραμμά του με δραστηριότητες και δεν μένει χρόνος για ελεύθερο παιχνίδι.
- Το συγκρίνεις με άλλα παιδιά, ακόμη και με καλή πρόθεση.
- Δεν του δίνεις αρκετές ευκαιρίες να αναπτύξει ανεξαρτησία και πρωτοβουλία.
- Η κριτική είναι περισσότερη από την ενθάρρυνση στην καθημερινότητα.
- Δεν λειτουργείς ως θετικό πρότυπο στις κοινωνικές σου σχέσεις.
- Έχεις άκαμπτες ή υπερβολικές προσδοκίες για την κοινωνική του εξέλιξη.
- Δεν δημιουργείς αρκετές ευκαιρίες για επαφή και παιχνίδι με συνομηλίκους.
- Δεν το βοηθάς να αναγνωρίζει κοινωνικά σήματα, όπως εκφράσεις, τόνο φωνής και γλώσσα σώματος.
Κεντρική εικόνα και εικόνα άρθρου: iStock
