Το σχολικό άγχος στα παιδιά δεν μοιάζει πάντα με αυτό που φαντάζεσαι. Δεν εμφανίζεται μόνο πριν από ένα διαγώνισμα ή όταν ένα παιδί φοβάται μήπως δεν γράψει καλά. Συχνά κρύβεται πίσω από συμπεριφορές που παρερμηνεύονται εύκολα. Ένα παιδί που δεν συγκεντρώνεται, που δεν θέλει να πάει σχολείο, που θυμώνει εύκολα ή που λέει συνεχώς ότι πονάει η κοιλιά του, μπορεί στην πραγματικότητα να παλεύει με έντονο άγχος. Το δύσκολο είναι ότι το άγχος στα παιδιά δεν λέει πάντα το όνομά του. Εκφράζεται με σιωπή, με υπερβολική τελειομανία, με αποφυγή, με μικρές εκρήξεις που μοιάζουν με κακή συμπεριφορά. Αν το δεις μόνο επιφανειακά, ίσως νομίσεις ότι το παιδί βαριέται, ότι δεν προσπαθεί ή ότι έχει κάποιο μαθησιακό πρόβλημα. Αν όμως σταθείς λίγο πιο προσεκτικά, αρχίζεις να βλέπεις κάτι διαφορετικό. Ένα παιδί που δεν τεμπελιάζει, αλλά φοβάται. Ένα παιδί που δεν αδιαφορεί, αλλά αγχώνεται τόσο πολύ που το μυαλό του μπλοκάρει.
Όταν το άγχος μοιάζει με απροσεξία
Στην τάξη το άγχος μπορεί να φορέσει τη μάσκα της απροσεξίας. Το παιδί κουνιέται συνεχώς στην καρέκλα, κοιτάζει αλλού, χάνεται μέσα στο μάθημα, σαν να μην ακούει τίποτα από όσα λέει ο δάσκαλος. Η πρώτη σκέψη συχνά είναι ότι πρόκειται για διάσπαση προσοχής ή για έλλειψη ενδιαφέροντος. Όμως πολλές φορές το μυαλό του παιδιού είναι απασχολημένο με κάτι άλλο, με σκέψεις που δεν σταματούν. Μπορεί να ανησυχεί μήπως κάνει λάθος, μήπως εκτεθεί μπροστά στην τάξη, μήπως απογοητεύσει κάποιον. Όταν το άγχος γεμίζει το κεφάλι του, η συγκέντρωση γίνεται σχεδόν αδύνατη. Το παιδί μπορεί για λίγα λεπτά να δείχνει παρόν και ξαφνικά να χαθεί ξανά στις σκέψεις του. Από έξω φαίνεται σαν να μην προσέχει, στην πραγματικότητα όμως το μυαλό του προσπαθεί να διαχειριστεί μια ένταση που δεν ξέρει πώς να εξηγήσει.
Η τελειομανία που μπλοκάρει την προσπάθεια
Ένα άλλο πρόσωπο του σχολικού άγχους είναι η τελειομανία. Υπάρχουν παιδιά που θέλουν όλα να είναι άψογα. Σβήνουν και ξαναγράφουν την ίδια λέξη δέκα φορές, διορθώνουν συνεχώς τις ασκήσεις τους, κοιτούν το τετράδιο σαν να ψάχνουν το λάθος που θα τους προδώσει. Από μακριά μοιάζει με υπευθυνότητα, με προσπάθεια για καλούς βαθμούς. Όμως όταν η ανάγκη για τελειότητα γίνεται υπερβολική, αρχίζει να παραλύει το παιδί. Μπορεί να μην παραδώσει την εργασία του επειδή πιστεύει ότι δεν είναι αρκετά καλή, μπορεί να καθυστερεί τόσο πολύ που τελικά να μην προλαβαίνει να την ολοκληρώσει. Το παράδοξο είναι ότι αυτά τα παιδιά συνήθως προσπαθούν περισσότερο από τους άλλους. Το πρόβλημα δεν είναι η έλλειψη προσπάθειας, αλλά ο φόβος του λάθους. Και αυτός ο φόβος μπορεί να γίνει τόσο δυνατός που να μπλοκάρει ακόμη και τις ικανότητες που ήδη έχουν.
Το σώμα που μιλάει όταν το παιδί δεν μπορεί
Το άγχος στα παιδιά συχνά εμφανίζεται μέσα από το σώμα. Πονοκέφαλοι, πόνοι στην κοιλιά, ναυτία, γρήγορη αναπνοή, ιδρωμένες παλάμες. Μερικά παιδιά πηγαίνουν συχνά στο ιατρείο του σχολείου ή ζητούν να φύγουν νωρίτερα επειδή δεν νιώθουν καλά. Οι γονείς ανησυχούν, οι δάσκαλοι μπερδεύονται, και πολλές φορές γίνονται εξετάσεις χωρίς να βρίσκεται κάποια οργανική αιτία. Το σώμα όμως λειτουργεί σαν μεγάφωνο για συναισθήματα που το παιδί δεν μπορεί ακόμη να εξηγήσει. Το στομάχι σφίγγεται όταν φοβάται την αξιολόγηση, η καρδιά χτυπά δυνατά όταν πρέπει να μιλήσει μπροστά στην τάξη, το κεφάλι πονά όταν η πίεση γίνεται πολύ μεγάλη. Αυτές οι σωματικές αντιδράσεις δεν είναι υπερβολές ούτε δικαιολογίες. Είναι ο τρόπος που βρίσκει το σώμα για να πει ότι κάτι μέσα του έχει φτάσει στα όριά του.
Όταν αρχίσεις να βλέπεις το σχολικό άγχος μέσα από αυτή τη ματιά, αλλάζει ο τρόπος που ερμηνεύεις πολλές συμπεριφορές. Το παιδί που δεν σηκώνει το χέρι του ίσως δεν είναι αδιάφορο, απλώς φοβάται να εκτεθεί. Το παιδί που δεν παραδίδει την εργασία του ίσως δεν τεμπελιάζει, αλλά φοβάται ότι δεν είναι αρκετά καλό. Το παιδί που αρνείται να πάει σχολείο ίσως δεν κάνει πείσμα, αλλά προσπαθεί να αποφύγει κάτι που το αγχώνει βαθιά. Όταν καταφέρεις να δεις πίσω από τη συμπεριφορά το συναίσθημα, ανοίγει ένας άλλος δρόμος. Εκεί όπου το παιδί δεν χρειάζεται μόνο πειθαρχία ή πίεση για να προσπαθήσει περισσότερο, αλλά κατανόηση, ασφάλεια και χρόνο για να μάθει ότι το λάθος δεν είναι απειλή, αλλά μέρος της μάθησης και της ζωής.
Κεντρική εικόνα και εικόνα άρθρου: iStock
